Onycholiza a grzybica – czy odklejanie się paznokcia to zawsze infekcja?

Czym jest onycholiza? Definicja i mechanizm powstawania

Chcąc zrozumieć istotę problemu, należy przyjrzeć się anatomii. Prawidłowa budowa paznokcia opiera się na ścisłym przyleganiu twardej płytki do silnie unaczynionego łożyska. Łożysko to tkanka łączna, która odżywia paznokieć, dostarczając mu niezbędnych składników, i utrzymuje go w stabilnej pozycji. Kluczową rolę odgrywa tu również tzw. hyponychium (obrąbek podpaznokciowy), czyli uszczelka znajdująca się pod wolnym brzegiem paznokcia, która chroni łożysko przed czynnikami zewnętrznymi.

Onycholiza (łac. onycholysis) to stan, w którym płytka paznokciowa odkleja się od łożyska paznokcia. Proces ten zazwyczaj rozpoczyna się od wolnego brzegu paznokcia i postępuje w kierunku macierzy (korzenia), choć może też występować w formie bocznej (od wałów bocznych). W rezultacie powstaje patologiczna kieszeń lub pusta przestrzeń, do której swobodnie dostaje się powietrze.

Objawy wizualne

To właśnie obecność powietrza odpowiada za charakterystyczne objawy onycholizy, czyli czyste odwarstwienie płytki paznokcia. Zjawiska optyczne sprawiają, że pod paznokciem widać pustą przestrzeń, często o białawym lub mlecznym zabarwieniu (wynikające z prześwitywania naczyń krwionośnych łożyska). W przypadku wtórnych infekcji na paznokciu mogą pojawić się przebarwienia.

Co istotne, granica między zdrową, przyrośniętą częścią a obszarem onycholizy jest zazwyczaj wyraźna, choć często nieregularna.

 

GRZYBICA PAZNOKCI

PIROLAM^® LAKIER

Ciclopiroxum

Nr 1 w terapii grzybicy paznokci¹

1. Na podstawie analizy wewnętrznej przeprowadzonej przez Zakłady Farmaceutyczne Polpharma S.A. z wykorzystaniem danych ze źródła: IQVIA Poland Poland Pharmascope za okres MAT 12/2024; Units; OTC3: 06G2 ANTIFUNGALS FOR NAILS, Units, odzwierciedlające szacunki rzeczywistej aktywności rynkowej. Prawa autorskie IQVIA. Wszelkie prawa zastrzeżone.

WIĘCEJ

LEK OTC*

Główne przyczyny odklejania się paznokcia (poza grzybicą)

Choć w wyszukiwarkach często wpisywana jest fraza „onycholiza grzybica paznokci początkowe stadium”, sugerująca bezpośredni związek tych dwóch stanów, w rzeczywistości etiologia onycholizy jest znacznie szersza. Bardzo często odklejenie płytki jest reakcją obronną organizmu lub skutkiem przewlekłego drażnienia.

1. Czynniki mechaniczne (urazy)

Urazy są zdecydowanie najczęstszą przyczyną onycholizy, zwłaszcza jeśli analizujemy onycholizę paznokci stóp. Płytka paznokciowa ma ograniczoną elastyczność i pod wpływem sił fizycznych może ulec oderwaniu od podłoża.

Najczęściej powodem onycholizy są:

• Mikrourazy. Długotrwały ucisk to wróg numer jeden. Noszenie zbyt ciasnego, zwężanego w czubkach obuwia lub butów na wysokim obcasie powoduje ciągły nacisk na płytkę podczas chodzenia. Problem dotyczy również sportowców (biegaczy, narciarzy, piłkarzy czy tenisistów), u których dochodzi do gwałtownych zatrzymań i uderzeń palców o wnętrze buta.     
• Urazy jednorazowe. Silne uderzenie, przytrzaśnięcie drzwiami czy upuszczenie ciężkiego przedmiotu na stopę często kończy się krwiakiem     podpaznokciowym, który w konsekwencji prowadzi do zejścia paznokcia (onycholizy całkowitej).
• Błędy w pielęgnacji. Zbyt agresywny manicure lub pedicure to plaga współczesnych gabinetów. Nieprawidłowe czyszczenie strefy podpaznokciowej ostrymi narzędziami może przerwać delikatne hyponychium.
• Onychotillomania. Zaburzenie polegające na nieustannym manipulowaniu przy paznokciach, skubaniu ich i niszczeniu, co prowadzi do trwałej deformacji i odwarstwienia.

2. Dermatologia i choroby ogólnoustrojowe

Onycholiza rzadko jest problemem izolowanym, często za to bywa objawem (tzw. markerem) chorób skóry lub ogólnoustrojowych zaburzeń organizmu, w tym:

• Łuszczycy. Nawet u 50% pacjentów z łuszczycą dochodzi do zmian w obrębie paznokci. Onycholiza łuszczycowa często otoczona jest charakterystyczną, czerwoną obwódką (rumieniem). Towarzyszą jej inne objawy, takie jak tzw. plamy olejowe (żółto-brązowe przebarwienia) oraz            naparstkowanie (drobne wgłębienia w płytce).         
• Choroby tarczycy. Nadczynność tarczycy może prowadzić do powstania tzw. paznokci Plummera. W tym przypadku onycholiza dotyczy najczęściej palca serdecznego i małego.
• Niedobory i anemia. Poważne niedobory żelaza, witamin z grupy B czy cynku osłabiają strukturę keratyny. Pacjenci skarżą się wtedy na kruche, cienkie i rozdwajające się paznokcie, które łatwiej ulegają odwarstwieniu.        
• Infekcje grzybicze. Takie infekcje również mogą być przyczyną onycholizy.

 

Onycholiza a grzybica – kluczowe różnice i podobieństwa

Prawidłowe rozróżnienie między onycholizą pourazową (lub systemową) a grzybiczą jest absolutnie kluczowe dla doboru ścieżki leczenia. Czy onycholiza to grzybica? Nie zawsze, ale oba stany są ze sobą ściśle powiązana, zwłaszcza jeśli mówimy o przyczynie pierwotnej, a mianowicie:

• Onycholiza to pierwotnie problem nieinfekcyjny. Jest skutkiem urazu, chemii lub choroby wewnętrznej. W pierwszej fazie w tkance nie występują patogeny. Jest to problem "mechaniczny" lub metaboliczny. Postać infekcyjna może pojawić się, gdy dojdzie do wtórnego zakażenia.
• Grzybica paznokci jest infekcją wywołaną patogenem grzybiczym. To choroba zakaźna wywołana przez grzyby (głównie dermatofity, rzadziej drożdżaki lub pleśnie), które posiadają enzymy keratolityczne, pozwalające im trawić keratynę – główne białko budulcowe paznokcia. Patogeny niszczą strukturę płytki i powodują jej odwarstwienie [5].

Oba stany mogą dawać podobne zmiany, takie jak odklejenie paznokcia i zmiana koloru, dlatego kluczowa jest staranna obserwacja i prawidłowa diagnostyka w celu rozróżnienia.

Obraz kliniczny, czyli co widać:

• Czysta onycholiza: płytka nad obszarem odklejenia jest zazwyczaj gładka, twarda i zachowuje swój połysk. Zmiana koloru na biały/mleczny wynika wyłącznie z załamania światła w przestrzeni powietrznej.
• Zakażenie grzybicze: obraz jest znacznie bardziej złożony. Pojawiają się wyraźne przebarwienia (żółte, brązowe, a nawet czarne). Płytka staje się matowa, traci przejrzystość. Charakterystyczna jest hiperkeratoza podpaznokciowa – pod płytką gromadzą się masy rogowe, przez co paznokieć staje się zgrubiały. Sama struktura paznokcia ulega degradacji – staje się on kruchy, łamliwy i może się kruszyć przy próbie obcięcia [5, 6].

Warto również wspomnieć o ryzyku epidemiologicznym, czyli zaraźliwości. Grzybica jest chorobą wysoce zakaźną. Wymaga bezwzględnej higieny, dezynfekcji obuwia, prania skarpet w wysokich temperaturach i izolacji przyborów (nożyczek, pilników), aby nie zarazić innych domowników. W takich przypadkach często elementem terapii jest specjalistyczny lakier na grzybice paznokci, który tworzy barierę i wspomaga leczenie infekcji. Sama onycholiza jest zaraźliwa, tylko jeśli wywołana jest przez grzybicę.

Niebezpieczny związek: Wtórne infekcje przy onycholizie

Onycholiza sprzyja wtórnym zakażeniom bakteryjnym (np. Pseudomonas aeruginosa) lub grzybiczym (np. Candida albicans), jeśli przestrzeń pod paznokciem zostanie zanieczyszczona. Poniżej przedstawiamy możliwe powikłania onycholizy.

Zespół zielonego paznokcia (ang. Green Nail Syndrome)

To jedno z najczęstszych powikłań onycholizy. Dochodzi do nadkażenia bakterią Pseudomonas aeruginosa (pałeczka ropy błękitnej). Bakteria ta wytwarza charakterystyczne barwniki (piocyjaninę i piowerdynę), które barwią płytkę na intensywnie zielony, a czasem zielono-czarny kolor [2]. Zmiana barwy jest alarmująca, ale zazwyczaj dotyczy tylko powierzchni płytki w miejscu odwarstwienia. Infekcja ta rozwija się błyskawicznie w wilgotnym środowisku.

 

Diagnostyka i leczenie – jak uratować paznokieć?

Leczenie onycholizy jest zawsze ukierunkowane na eliminację czynnika, który ją powoduje, dlatego podstawą skutecznej terapii jest precyzyjna diagnoza. Ponieważ objawy wizualne mogą być mylące, w przypadku podejrzenia infekcji grzybiczej konieczne jest badanie mykologiczne paznokci (mikroskopowe lub hodowla) [5]. Takie badanie pozwala dokładnie zidentyfikować rodzaj grzyba i dobrać odpowiednią terapię.

Procedura diagnostyczna

Badanie polega na pobraniu materiału z miejsca zmienionego chorobowo. Materiał ten poddawany jest dwuetapowej analizie: badaniu bezpośredniemu (mikroskopowemu) oraz hodowli, która pozwala na identyfikację konkretnego gatunku grzyba [5]. W zależności od diagnozy stosuje się różne terapie celowane, może to być:

• Scenariusz A: Wynik ujemny (brak grzyba)
  
  Oznacza to onycholizę urazową, chemiczną lub systemową. Leczenie skupia się na eliminacji przyczyny (np. zmiana obuwia, odstawienie lakierów hybrydowych) oraz regeneracji łożyska poprzez stosowanie preparatów pobudzających mikrokrążenie. Ważna jest codzienna pielęgnacja paznokci wspierająca odbudowę.

• Scenariusz B: Wynik dodatni (grzybica)
  
  Konieczne jest wdrożenie leczenia farmakologicznego. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, w zależności od stopnia zajęcia płytki, lekarz może zalecić leczenie miejscowe lub terapię ogólną, choć zazwyczaj najlepsze efekty przynosi terapia skojarzona [5].

Rola podologa w procesie leczenia

Niezależnie od tego, czy walczymy z grzybicą, czy urazem, kluczowa jest współpraca z podologiem. Podolog wykonuje zabieg oczyszczenia płytki, który polega na bezpiecznym usunięciu (sfrezowaniu) odklejonej, „martwej” części paznokcia. Usunięcie kieszeni powietrznej eliminuje środowisko dla rozwoju grzybów i bakterii oraz pozwala lekom dotrzeć bezpośrednio do łożyska. Dzięki temu paznokieć ma szansę odrosnąć zdrowy i stabilnie przytwierdzony do łożyska [3, 6].

Leczenie domowymi sposobami

Każdy przypadek grzybicy paznokci powinien być skonsultowany ze specjalistą, jednak objawy można łagodzić, wykorzystując dostępne bez recepty preparaty, takie jak:

• Lakier na grzybicę paznokci, który jest prosty w stosowaniu. Wystarczy nałożyć go bezpośrednio na wymagające leczenia paznokcie. Lakier na grzybicę paznokci może złagodzić objawy przy łagodnej i umiarkowanej grzybicy, obejmującej nie więcej, niż 50% powierzchni paznokcia i maksymalnie 4 z 10 paznokci.
• Odżywka do paznokci to dobry sposób na profilaktykę grzybicy i mocne paznokcie. Dobrze dobrany kosmetyk sprzyja regeneracji paznokci i chroni przed łamaniem i rozdwajaniem się paznokcia. Można ją stosować jako bazę pod lakier w celu zabezpieczenia przed przebarwieniami i przedłużenia trwałości koloru.

Podsumowanie – onycholiza a grzybica

Onycholiza to stan, w którym płytka paznokcia odwarstwia się od łożyska, tworząc wolną przestrzeń. Najczęściej dotyczy paznokci u rąk, ale może wystąpić także u paznokci stóp. Przyczyny są różnorodne – od urazów mechanicznych (np. po hybrydzie), przez choroby skóry, aż po infekcje grzybicze. W początkowym stadium grzybicy paznokci onycholiza jest częstym objawem, któremu towarzyszą przebarwienia i kruchość płytki. Czy onycholiza zniknie sama? Zwykle wymaga leczenia przyczynowego. W przypadku grzybicy konieczne są preparaty przeciwgrzybicze, a w innych – eliminacja czynnika drażniącego i odpowiednia pielęgnacja. Wczesna diagnoza i właściwa terapia są kluczowe, aby uniknąć trwałych zmian w strukturze paznokcia.

 

Pytania i odpowiedzi

Czy onycholiza jest zaraźliwa?

Jeśli wynika z ciasnych butów, urazów, łuszczycy, reakcji na lek lub substancje chemiczne – absolutnie nie. Zaraźliwa może być onycholiza wywołana przez grzybicę.

Czy paznokieć z onycholizą przyrośnie sam?

Nie zawsze. Jeśli przyczyna (np. ucisk buta) nie zostanie wyeliminowana, a odklejona część nie będzie regularnie skracana, łożysko paznokcia ulegnie keratynizacji (stwardnieje). W takim przypadku onycholiza może stać się trwała i nieodwracalna.

Czy można malować paznokcie z onycholizą hybrydą?

Jest to absolutnie niewskazane. Zakrywanie onycholizy lakierem hybrydowym, żelem czy akrylem sprzyja gwałtownemu rozwojowi pleśni lub bakterii Pseudomonas w wilgotnym środowisku pod lakierem. Ponadto chemikalia mogą pogłębić uraz.

Jak odróżnić onycholizę od grzybicy w domu?

Samodzielna diagnoza jest bardzo trudna. Choć onycholiza urazowa jest zazwyczaj biała i gładka, a grzybica powoduje żółknięcie i degradację struktury, istnieje wiele wyjątków. Ze względu na ryzyko pomyłki i obecność koinfekcji, każdą zmianę na paznokciu, powinien obejrzeć specjalista.

 

Powiązane artykuły: 

Rozdwajające paznokcie - przyczyny. Dlaczego się rozwarstwiają? >>
Pielęgnacja paznokci - u rąk i nóg. Sposoby >>
Zdrowe i mocne paznokcie >> 
Lakier na grzybicę paznokci - czy pomaga? Kiedy efekty? >>
Budowa paznokcia (anatomia) – funkcje. Jaka prawidłowa? >>
Badanie mykologiczne – czym jest? Rodzaje >>
Łamliwe paznokcie - co na kruche? Domowe sposoby >>

 

Bibliografia:

1. Lipner S.R., Scher R.K., Onycholysis: Diagnosis and Management, Journal of the American Academy of Dermatology, Vol. 80, Issue 4, 018; jaad.org/article/S0190-9622%2818%2932187-X/abstract (dostęp 16.12.2025).
2. Zisova L.G., Onycholysis – etiology, pathogenesis and treatment, Folia Medica, 56(1), 2014; emedicine.medscape.com/article/1105738-overview (dostęp 16.12.2025).    
3. Starburger J., Choroby paznokci. Diagnostyka i leczenie, Wydawnictwo Medyczne Termedia, Poznań 2019.      
4. Gregoriou S., et al., Nail disorders and systemic disease: What the hands reveal, American Family Physician, 2008; europepmc.org/article/MED/18687226 (dostęp 16.12.2025).
5. Szepietowski J., et al., Grzybica paznokci – rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Przegląd Dermatologiczny, 109, 2022, ptderm.com.pl/dokumenty-do-pobrania (dostęp 16.12.2025).
6. Maleszka R., Ratajczak-Stefańska V., Changes in nail plates – clinical and mycology diagnosis, Postępy Dermatologii i Alergologii, XXVII/1, 2010, termedia.pl/Zmiany-infekcyjne-paznokci,56,16477,0,0.html (dostęp 16.12.2025).

 

PIR/2026/92