Rodzaje łupieżu – od pstrego po azbestowy. Kompendium wiedzy
Przedstawione poniżej treści nie mają charakteru promocyjnego. Ich wyłącznym celem jest edukacja i podniesienie poziomu wiedzy odbiorcy na temat zdrowia. Należy jednak pamiętać, że żadna z informacji nie może zastąpić porady lekarskiej lub konsultacji z farmaceutą.
Łupież to nie jedynie problem estetyczny, a schorzenie dermatologiczne, które sygnalizuje, że mikrobiom skóry głowy został zaburzony. Istnieją dwa główne rodzaje łupieżu na głowie: łupież suchy i tłusty, a ich rozróżnienie jest kluczowe na drodze do rozwiązania problemu. O ile łupież zazwyczaj kojarzy się z charakterystycznymi osypującymi się płatkami, to należy wiedzieć, że istnieją też rodzaje łupieżu, które występują także na ciele, a każdy z nich wymaga stosowania innych preparatów leczniczych, czasem przeciwgrzybicznych, przeciwzapalnych, a nawet bakteriobójczych.
Czym jest łupież i dlaczego nie należy go ignorować?
Łupież bardzo często traktowany jest jako problem estetyczny, jednak w rzeczywistości to schorzenie dermatologiczne, którego nie należy ignorować. Nie jest to zwykłe, sporadyczne łuszczenie się suchej skóry, które może się zdarzyć każdemu. Łupież to nadmierne złuszczanie się naskórka w wyniku zaburzeń równowagi mikrobiomu skóry głowy, co jest ściśle związane z namnażaniem się drożdżaków z rodzaju Malassezia – o czym za chwilę.
Łupież to najłagodniejsza, ograniczona tylko do skóry głowy, forma łojotokowego zapalenia skóry. Prawidłowe rozpoznanie, z czym mamy do czynienia ma ogromne znaczenie w odróżnieniu typowo dermatologicznego problemu ze zwykłym przesuszeniem skalpu spowodowanym np. zimnym powietrzem czy gorącą wodą.
>>Dowiedz się więcej: łupież charakterystyka
Mechanizm powstawania łupieżu
W skórze głowy nowe komórki powstają w głębszych warstwach naskórka i powoli przesuwają się ku powierzchni. W przypadku w pełni zdrowej skóry po około 28 dniach, gdy dotrą już na zewnętrzną warstwę skóry, naturalnie ścierają się, bez widocznego łuszczenia się. W przypadku łupieżu ten proces drastycznie skraca się do zaledwie 7-15 dni. Komórki, które nie zdążą się w pełni rozwinąć, gromadzą się w duże skupiska i zamiast odrywać się pojedynczo, odrywają się masowo, czego efektem są widoczne charakterystyczne płatki obsypujące się na włosy i ramiona.
PIROLAM®
Szampon przeciwłupieżowy z działaniem 3 w 1
• Likwiduje przyczynę łupieżu – grzyby
• Łagodzi podrażnienie i swędzenie skóry głowy
• Pielęgnuje i regeneruje włosy i skórę głowy
Zaburzenia cyklu odnowy komórkowej jest ściśle związany z nagromadzeniem się, wcześniej wspomnianych już grzybów, a konkretniej drożdżaków z rodzaju Malassezia (głównie Malassezia globosa i Malassezia restricta). One naturalnie bytują na ludzkiej skórze głowy i żywią się sebum. Problem pojawia się wówczas, gdy drożdżaki zaczynają nadmiernie namnażać się w wyniku zaburzeń równowagi mikrobiomu skóry, czemu sprzyja, np.: nadprodukcja sebum, nieprawidłowa pielęgnacja, zmiany hormonalne, osłabiona bariera ochronna skóry czy nawet przewlekły stres.
Dlaczego diagnostyka jest tak ważna?
Łupież to problem dermatologiczny, który niestety nie zawsze jest taki sam u każdego. Są różne rodzaje łupieżu, a rozróżnienie ich jest kluczowe dla wybrania skutecznej metody pielęgnacji skóry głowy. Podstawowe rozróżnienie to łupież tłusty a suchy, co zostanie dokładnie wyjaśnione w kolejnym akapicie. Błędne rozpoznanie może prowadzić nawet do nasilenia się problemu. Przykładowo, jeśli na łupież tłusty będziemy intensywnie aplikować środki natłuszczające (które sprawdzą się przy łupieżu suchym) wówczas osiągniemy odwrotny efekt od zamierzonego. Niezamierzenie stworzymy szczelną warstwę, która zablokuje dostęp do powietrza i stworzy jeszcze lepsze warunki do rozwoju drożdżaków Malassezia.
Najpopularniejsze odmiany łupieżu skóry głowy
Objawy łupieżu są powszechnie określane jako charakterystyczne białe płatki. Warto jednak wiedzieć, że występują dwa podstawowe rodzaje łupieżu na głowie, a rozróżnienie ich jest istotne w doborze odpowiedniej pielęgnacji czy wdrożenia leczenia konkretnym preparatem. Podział na łupież suchy i tłusty opiera się, przede wszystkim, na aktywności gruczołów łojowych i ilości wytwarzanego przez nie sebum, czyli naturalnego łoju, który chroni skórę przed czynnikami zewnętrznymi.
Łupież suchy
To zjawisko często określane przez dermatologów jako: łupież kosmetyczny czy najłagodniejsza postać łojotokowego zapalenia skóry. Problem zazwyczaj wynika z przesuszenia skóry głowy, np. na skutek stosowania agresywnej pielęgnacji, suchego powietrza czy wahań hormonalnych. Łuski są w białym kolorze, bardzo drobne i sypkie. Łupież ma tendencję do osypywania się, dlatego bywa widoczny na ubraniach. Zdarza się, że towarzyszy mu lekki świąd, aczkolwiek nie jest to regułą. Łupież suchy to zmiany dermatologiczne na skórze głowy, które raczej nie prowadzą do tworzenia się stanów zapalnych i większych podrażnień skórnych.
Łupież tłusty
Łupież tłusty to już bardziej uciążliwy rodzaj łupieżu, któremu może, choć nie musi, towarzyszyć zaawansowana postać łojotokowego zapalenia skóry. Główną przyczyną problemu są, wspomniane wcześniej, namnażające się drożdżaki z rodzaju Malassezia, dla których nadmiar sebum jest idealną pożywką. Łuski są większe, w porównaniu z łupieżem suchym, w żółtym kolorze i mocno przytwierdzone do skóry głowy i nasady włosów. Łupieżowi tłustemu bardzo często towarzyszy stan zapalny oraz silny świąd. Nieustanne drapanie się po skórze może osłabiać mieszki włosowe, czego konsekwencją bywa nawet wypadanie włosów, dlatego, tak ważne jest, aby nie ignorować problemu, gdyż niestety ale nie ustąpi on samoistnie.
Łupież azbestowy
Jeszcze innym rodzajem łupieżu jest łupież azbestowy. Choć nazywany łupieżem, jest to bardziej silna reakcja zapalna skóry głowy będąca manifestacją na przewlekły i nasilony łupież tłusty bądź zaawansowaną postacią łuszczycy . W tym przypadku łuski są bardziej szare, srebrzyste i wizualnie przypominają azbestowe skorupy. Są również mocno ze sobą sklejone i przytwierdzone do skalpu, co często wiąże się z ryzykiem rozwoju infekcji pod skorupą ale też utrudnia ich usuwanie. Łupież azbestowy wiąże się także z większą podatnością na podrażnienia i tworzenie się stanów zapalnych.
Łupież obejmujący skórę ciała – lokalizacje poza głową
Rozważając o problemie łupieżu z reguły od razu myślimy o skórze głowy. Są jednak rodzaje łupieżu, które dotyczą innych partii ciała, w szczególności obszarów z dużą ilością gruczołów łojowych czy w miejscu występowania fałdów skórnych. Owe zmiany, choć nazywane łupieżem, często mają nieco inną przyczynę niż klasyczny łupież tłusty. Ich rozróżnienie jest bardzo ważne, aby móc wprowadzić prawidłowe leczenie i pozbyć się problemu.
Rozróżniamy trzy rodzaje łupieżu, którego lokalizacja znajduje się poza głową. Poniższa tabela ułatwi szybkie zorientowanie się czym poszczególne problemy różnią się od siebie i gdzie zlokalizowane są zmiany.
|
Typ łupieżu |
Przyczyny |
Typowe miejsca występowania |
Typowe objawy |
Status kliniczny |
|
Łupież pstry (Pityriasis versicolor) |
Infekcja grzybicza – wywołana nadmiernym namnażaniem się drożdżaków typu Malassezia, zwłaszcza Malassezia furfur. |
Klatka piersiowa (tzw. rynna łojotokowa), ramiona, kark, plecy |
Plamy o nieregularnym kształcie, które mogą przybierać jaśniejszy lub ciemniejszy kolor. |
Powierzchniowa choroba grzybicza skóry. |
|
Łupież rumieniowy (Erythrasma) |
Infekcja bakteryjna – wywołana bakterią Corynebacterium minutissimum (maczugowiec). |
Fałdy skóry, np.: pachwiny, pachy, przestrzeń pod piersiami czy między palcami stóp. |
Brunatne lub ciemnoczerwone plamy na skórze, które mogą łuszczyć się. Zazwyczaj nie towarzyszy im świąd, ale mogą powodować rozmiękanie skóry w fałdach. |
Przewlekła infekcja bakteryjna powierzchniowej warstwy naskórka. |
|
Łupież różowy Giberta (Pityriasis rosea) |
Najprawdopodobniej wywołany wirusem (HHV-6 i/lub HHV-7). |
Brzuch, plecy, tułów. |
Rozpoczyna się od pojawienia się „blaszki macierzystej”, by po kilku dniach nastąpił wysiew mniejszych różowych zmian. |
Choroba skóry o łagodnym przebiegu |
Łupież pstry (Pityriasis versicolor)
Malassezia furfur to naturalny składnik mikrobiomu skóry, jednak problem łupieżu pojawia się, gdy owe drożdżaki zaczynają się nadmierne namnażać. Dochodzi do tego, gdy grzyby mają dogodne warunki do rozwoju, jak: wysoka wilgotność (np. na skutek silnego pocenia się), ciepło (np. w porze letniej), łojotok. Grzyby wytwarzają specjalne enzymy, które rozkładają lipidy na kwasy tłuszczowe, mogą hamować produkcję melaniny bądź powodować jej degradację czyli rozjaśnienie. W efekcie pojawiają się jasne lub ciemne plamy, które są charakterystycznym objawem tej postaci łupieżu i są łatwo zauważalne, w szczególności na klatce piersiowej, ramionach, plecach czy karku.
Łupież rumieniowy (Erythrasma)
Corynebacterium minutissimum to bakteria, która naturalnie jest obecna na skórze. Problematyczna staje się wówczas, gdy na powierzchni skóry panują warunki, które sprzyjają jej namnażaniu, czyli ciepło i wilgoć, np.: przy otyłości, nadmiernej potliwości czy cukrzycy. Bakterie osiadają w wierzchniej warstwie skóry i wytwarzają związki chemiczne, tzw. porfiryny, które wywołują charakterystyczne ciemne plamy na skórze.
Łupież różowy Giberta (Pityriasis rosea)
Łupież różowy Giberta nie jest chorobą zakaźną w ścisłym tego słowa znaczeniu, jednak większość aktualnych badań naukowych wskazuje na silny związek z reaktywacją ludzkich wirusów HHV-6 i HHV-7, tych samych, które wywołują np. rumień u dzieci1. Z tego też względu występowanie tego typu przypadłości bardzo często traktowane jest jako wirusowa osutka, a nie klasyczny łupież. Schorzenie ma charakterystyczny przebieg, który można podzielić na dwa etapy. Pierwszy to pojawienie się pojedynczej owalnej zmiany, nazywanej „blaszką macierzystą”. A drugi następuje, gdy po kilku dniach dochodzi do wysiewu i na skórze pojawiają się mniejsze, różowe zmiany, które gdy są na tułowiu bardzo często układają się na kształt przypominający gałązki choinki.
Co na łupież na skórze głowy?
Na lekkie zmiany wywołane np. przesuszeniem skóry głowy najlepiej zastosować delikatny szampon o działaniu nawilżającym, kojącym i odbudowującym naturalną barierę ochronną skóry. Tu sprawdzą się kosmetyki na bazie, takich składników, jak: kwas hialuronowy, ceramidy, niacynamid, alantoina, bisabolol, naturalne oleje czy mocznik.
W przypadku łupieżu tłustego najlepszym rozwiązaniem jest dobry szampon przeciwłupieżowy. Warto wybierać produkty apteczne, które mają rekomendacje lekarzy lub trychologów. Skład tego typu szamponów opera się na wyselekcjonowanych składnikach aktywnych o udokumentowanym działaniu przeciwłupieżowym, jakie wykazuje np. cyklopiroksolamina.
Z kolei, gdy problem dermatologiczny dotyczy łupieżu azbestowego – tu mogą okazać się pomocne preparaty złuszczające, które pomogą usunąć nagromadzoną łuskę.
Co na rodzaje łupieżu obejmującego skórę ciała:
Kuracja przeciwłupieżowa zawsze powinna być skonsultowana ze specjalistą. To konieczne, aby uzyskać zadowalające efekty pielęgnacyjne, ale też by sobie nie zaszkodzić. Bez względu na rodzaj łupieżu zawsze należy przestrzegać higieny, często prać odzież i ręczniki w wysokiej temperaturze, unikać gorącej wody i agresywnego pocierania skóry.
Leczenie łupieżu pstrego zazwyczaj obejmuje stosowanie miejscowych preparatów przeciwgrzybiczych (szamponów, kremów), np. na bazie ketokonazoul, siarczku selenu, klotrimazolu, terbinafiny czy bifonazolu. Zdarza się, że w terapii konieczne jest wprowadzenie dodatkowych doustnych leków przeciwgrzybiczych.
Łupież rumieniowy nie przypomina typowego łuszczenia skóry, dlatego leczenie często wymaga zastosowania antybiotykoterapii (miejscowej lub ogólnej, np. erytromycyną). W łagodzeniu zmian istotne jest także przestrzeganie higieny, zwłaszcza dbania o to, aby skóra była sucha.
Łupież różowy Giberta zazwyczaj ustępuje samoistnie, dlatego metodą postępowania w jego przypadku jest łagodzenie objawów, np.: poprzez regularne nawilżanie skóry czy unikanie stosowania mocnych detergentów, np. na bazie SLS. Przy nasilonym swędzeniu ulgę mogą przynieść łagodne leki przeciwhistaminowe, a przy poważniejszych przypadkach – silne leki przeciwzapalne w postaci maści, aerozoli czy kremów.
Podsumowanie – jak dobrać metodę działania?
Przed rozpoczęciem jakiejkolwiek terapii istotne jest, aby dokładnie przyjrzeć się zmianom na skórze. Walka z łupieżem nie będzie bowiem skuteczna, jeśli błędnie ocenimy jego rodzaj. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na wygląd łusek, np. czy są drobne i sypkie, czy raczej tłuste i zbite oraz ich lokalizację – czy problem dotyczy tylko skóry głowy czy też innych partii ciała, jak: fałdy skórne, klatka piersiowa, plecy czy kark. Nie bez znaczenia są również objawy towarzyszące, jak: uporczywy świąd, stany zapalne, zaczerwienienia, podrażnienia skóry. Zmiany na skórze, nawet łagodne, zawsze rozsądniej jest skonsultować z dermatologiem,który dobierze kurację leczniczą dopasowaną indywidualnie do potrzeb.
Pytania i odpowiedzi
Czy łupieżem różowym Giberta można się zarazić?
Przyczyny łupieżu różowego Giberta nie są precyzyjnie zbadane, jednak uznaje się, że najbardziej prawdopodobną jest powietrzno-pochodna infekcja wirusowa.
Jak odróżnić łupież suchy od tłustego?
Różnica między łupieżem suchym a tłustym tkwi w wyglądzie łusek. W przypadku łupieżu suchego łuski są białe, lekkie i sypkie. Z kolei łupież tłusty objawia się żółtymi, lepkimi, przylegającymi do skóry głowy i włosów łuskami, które trudniej usunąć. Dodatkowo przy suchej wersji zmian skórnych często towarzyszy przesuszenie skóry głowy, z kolei przy tłustym – dochodzi do nadprodukcji sebum, czego efektem są przetłuszczające się włosy.
Czy łupież pstry znika po opalaniu?
Niestety nie, a wręcz przeciwnie. Po ekspozycji na słońce zmiany skórne, jakie powoduje łupież pstry, mogą stać się bardziej widoczne. Tyczy się to wszystkich zmian, zarówno przebarwień, jak i odbarwień, w szczególności w okolicy pachwin i pach. Grzyby, które wywołują łupież blokują produkcję melaniny, co uniemożliwia opalanie się zmienionych chorobowo obszarów2.
Czy częste mycie włosów nasila łupież?
Sama czynność mycia włosów nie powoduje łupieżu, ani też go nie nasila – oczywiście jeśli nie używa się do tego gorącej wody, dba o higienę szczotek i grzebieni oraz używa łagodnych szamponów bez silnych detergentów, substancji zapachowych czy sztucznych barwników. Rzadkie mycie włosów, zwłaszcza przy problemie łupieżu tłustego, powoduje, że na skórze głowy gromadzi się więcej sebum, które jest pożywką dla grzybów wywołujących łupież. Z tego też względu skórę głowy i włosy należy myć, tak często jak to konieczne. Można to robić nawet codziennie, ale wówczas używając do tego łagodnych szamponów, które nie naruszają bariery hydrolipidowej, a szampony lecznicze stosować, np. 2-3 razy w tygodniu.
Czy od łupieżu można wyłysieć?
Łupież sam w sobie nie jest przyczyną wypadania włosów. Jednak, gdy towarzyszy mu silny stan zapalny bądź świąd, który zmusza do ciągłego drapania się, wówczas może to osłabiać cebulki włosów, co przekłada się na większe ryzyko wypadania kosmyków. Warto jednak pamiętać o tym, że po wyleczeniu stanu zapalnego, przywrócenia równowagi mikrobiomu skóry i wdrożenia odpowiedniej delikatnej pielęgnacji włosy powinny odrosnąć.
Powiązane artykuły:
Łupież i jego objawy >>
Łupież - charakterystyka skórnego problemu >>
Szampon na łupież - tłusty, suchy. Jaki wybrać? >>
Jak walczyć z łupieżem? >>
Łupież tłusty - jak się objawia? Przyczyny i sposoby >>
Łupież suchy - przyczyny. Jak zwalczyć? >>
Łupież tłusty a suchy – jak odróżnić? Objawy >>
Bibliografia:
- Association between Pityriasis Rosea (PR) and HHV-6/HHV-7 Infection: Importance of Sample Selection and Diagnostic Techniques. Mine Aydin Kurc, Gamze Erfan, Ayse Demet Kaya, Dumrul Gülen, Meltem Oznur, Mehmet Emin Yanik. PubMed PMID: 38667488. 2024 Apr 18;14(8):843. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38667488/ [dostęp 14.12.2025]
- Tinea versicolor: an updated review. Alexander KC Leung, Benjamin Barankin, Joseph M Lam, Kin Fon Leong, Kam Lun Hon. PubMed PMCID: PMC9677953. 2022 Nov 14;11:2022-9-2. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9677953/ [dostęp 14.12.2025]
- Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review. Luis J. Borda, Tongyu C Wikramanayake. PubMed. PMCID: PMC4852869. 2015 Dec 15;3(2):10. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4852869/ [dostęp 14.12.2025]
- Understanding the Scalp: Dandruff and Seborrheic Dermatitis. Aditya K. Gupta, Ian Landells, Nour R. Dayeh. October 24, 2025. doi.org/10.1177/12034754251368845 [dostęp 14.12.2025]
- Antifungal Treatment for Pityriasis Versicolor. Aditya K Gupta,, Kelly A Foley. PubMed PMCID: PMC5770013. 2015 Mar 12;1(1):13–29. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5770013/ [dostęp 14.12.2025]
- Pityriasis amiantacea: a clinical and etiopathologic study of 85 patients. Ibrahim A. Abdel-Hamid, Salah A. Agha, Yosry M. Moustafa, Ayman M. El-Labban. Wiley Online Library. 11 April 2003. doi.org/10.1046/j.1365-4362.2003.01755.x [dostęp 14.12.2025]
- Continuing Education Activity. Mehdi Karray, William P. McKinney. PubMed February 12, 2024. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482500/ [dostęp 14.12.2025]
- Pityriasis Versicolor—A Narrative Review on the Diagnosis and Management. Nina Łabędź, Cristian Navarrete-Dechent, Honorata Kubisiak-Rzepczyk, Monika Bowszyc-Dmochowska, Anna Pogorzelska-Antkowiak, Paweł Pietkiewicz. PubMed PMCID: PMC10608716. 2023 Oct 22;13(10):2097. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10608716/ [dostęp 14.12.2025]
- Erythrasma: a systematic review of interventions. Suganya Radhakrishnan, Ramamoorthy Logamoorthy, Kaliaperumal Karthikeyan, Reenaa Mohan, Jenifer Florence Mary J. CED Clinical and Experimental Dermatology, Volume 50, Issue 11, November 2025 Pages 2139–2146. doi.org/10.1093/ced/llaf307 [dostęp 14.12.2025]
- Pityriasis Rosea: An Update on Etiopathogenesis and Management of Difficult Aspects. Khushbu Mahajan, Vineet Relhan, Aditi Kochhar Relhan, Vijay Kumar Garg. PubMed PMCID: PMC4966395. 2016 Jul-Aug;61(4):375–384. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4966395/ [dostęp 14.12.2025]
PIR/2026/93
