Łupież u dzieci i nastolatków – kiedy stosować szampon leczniczy? Poradnik dla rodziców
Przedstawione poniżej treści nie mają charakteru promocyjnego. Ich wyłącznym celem jest edukacja i podniesienie poziomu wiedzy odbiorcy na temat zdrowia. Należy jednak pamiętać, że żadna z informacji nie może zastąpić porady lekarskiej lub konsultacji z farmaceutą.
Łupież u dzieci i nastolatków to problem, którego nie należy bagatelizować. W wielu przypadkach to tylko przejściowy stan związany, np. z przesuszeniem skóry głowy, co często zdarza się, np. w wieku przedszkolnym, aczkolwiek nie zawsze. Zdarza się też tak, że problem łupieżu staje się już tak intensywny, że oprócz dolegliwości fizycznych, jak: uporczywy świąd, uczucie napięcia, podrażnienia, dziecku dokucza również poczucie wstydu i stres. Właśnie w takich momentach, gdy pojawia się dyskomfort w życiu dziecka, warto rozważyć wprowadzenie specjalistycznego szamponu leczniczego, który bardzo często jest w stanie całkowicie poradzić sobie z problemem.
Czym jest łupież u dzieci i kogo najczęściej dotyczy?
Łupież (Pityriasis capitis) to choroba skóry głowy, która objawia się nadmiernym złuszczaniem naskórka, czego efektem są charakterystyczne białe lub żółtawe płatki. Ten problem świadczy, przede wszystkim, o zaburzeniu cyklu odnowy naskórka. Zdrowa skóra odnawia się w rytmie około 28 dni. Gdy dochodzi do zakłócenia prawidłowego mikrobiomu skóry głowy, np. na skutek zmian hormonalnych, proces ten drastycznie przyspiesza, co powoduje nadmierne odpadające komórki i widoczne łuski. W naukowych publikacjach łupież bardzo często opisywany jest jako łagodna postać łojotokowego zapalenia skóry1, ale bez silnych zmian zapalnych, które są charakterystyczne dla cięższej postaci tej choroby.
Warto podkreślić, że łupież nie jest problemem tylko osób dorosłych. Może pojawić się nawet już na wczesnym etapie życia dziecka.
W jaki wieku może pojawić się łupież?
Nadmierne złuszczanie naskórka to problem, który może pojawić się w każdym wieku, nawet u noworodka, aczkolwiek jego obraz kliniczny może się nieco różnić w zależności od etapu rozwoju malucha.
- Noworodki i niemowlęta (ok.0-1 rok). U najmłodszych dzieci obserwuje się tzw. ciemieniuchę, nazywaną też łupieżem owłosionej skóry głowy. Jest to odmiana łojotokowego zapalenia skóry wieku niemowlęcego o raczej łagodnym przebiegu, bez występowania stanów zapalnych. Szczyt zachorowań szacuje się około 3. miesiąca życia dziecka. Ciemieniucha występuje w miejscach o dużej aktywności gruczołów łojowych, tj. na skórze głowy, strefie T twarzy (czoło, nos, broda) oraz uszach.
- Dzieci w wieku szkolnym (6-12 lat). W tej grupie zmiany, jakie zachodzą na skórze głowy, są zazwyczaj łagodne. Charakterystyka łupieżu w tym wypadku to najczęściej drobne białe płatki (łupież suchy), raczej bez świądu, ani zaczerwienienia skóry. Łupież u dzieci przed okresem dojrzewania nie jest anomalią, choć ich gruczoły łojowe nie pracują jeszcze tak intensywni, jak u nastolatków. U dzieci w przedziale wiekowym 6-12 lat bariera ochronna skóry nie jest jeszcze w pełni wykształcona, co czyni ją bardziej podatną na różnego rodzaju czynniki drażniące czy stany zapalne związane z namnażaniem się drożdżaków typu Malassezia, odpowiedzialnych za tworzenie się łupieżu.
- Nastolatki (ok. 12-18 lat). Łupież u nastolatków to rzadziej problem wrażliwej skóry, a częściej wynika ze zmian hormonalnych, jakie zachodzą u młodego człowieka. W okresie dojrzewania dochodzi do gwałtownego wzrostu poziomu androgenów, czyli hormonów płciowych, które, między innymi, stymulują pracę gruczołów łojowych.
Łupież u dzieci to nie tylko problem estetyczny
Mimo że łupież jest uznawany za schorzenie raczej niegroźne dla ogólnego zdrowia, jednak może wpływać na życie młodego człowieka. Na poziomie fizycznym głównym problemem jest świąd, który może towarzyszyć łupieżowi. Powoduje on odruch drapania, co z kolei narusza delikatny naskórek i prowadzi do mikrourazów, a nawet infekcji.
PIROLAM®
Szampon przeciwłupieżowy z działaniem 3 w 1
• Likwiduje przyczynę łupieżu – grzyby
• Łagodzi podrażnienie i swędzenie skóry głowy
• Pielęgnuje i regeneruje włosy i skórę głowy
Pomimo powyższych dolegliwości, zwłaszcza w przypadku dzieci, niezwykle ważny jest także aspekt społeczny. U bardzo młodych ludzi często akceptacja ze strony rówieśników jest czymś szalenie ważnym. A łupież, zwłaszcza osypujący się na ubrania, może powodować uczucie wstydu, generować stres i wpływać na niższą samoocenę. Z tego też względu nie powinno się tego problemu ignorować, a jako rodzice podejść do niego z troską i spokojem. Na rynku dostępny jest bowiem wachlarz różnego rodzaju bezpiecznych środków jak np.:szampony, dzięki którym walka z łupieżem nie stanowi żadnego wyzwania.
Rodzaje łupieżu a wiek dziecka – jak je rozróżnić?
Obraz kliniczny łupieżu może zmieniać się wraz z wiekiem dziecka. Istotnym czynnikiem, który ma na to realny wpływ, jest praca gruczołów łojowych, z tego też względu w okresie dojrzewania dzieci mogą dotkliwiej odczuwać problemy na skórze głowy, niż np. przedszkolaki. Poniższa tabela pomoże rozróżnić poszczególne rodzaje łupieżu z uwzględnieniem wieku dziecka, ale i lokalizacji, charakteru zmian oraz konsekwencji braku wdrożenia odpowiedniego leczenia.
|
|
Ciemieniucha (Crusta lactea) |
Łupież suchy (Pityriasis sicca) |
Łupież tłusty u dzieci (Pityriasis steatoides) |
|
Grupa ryzyka (wiek) |
Najczęściej 3-12 miesiąc życia (szczyt zachorowań ok. 3 miesiąca). Z reguły ustępuje do 6-12 miesiąca życia, choć może się utrzymywać dłużej. |
Występuje częściej u dzieci w wieku szkolnym, czyli ok. 6-12 lat. |
Występuje najczęściej w okresie dojrzewania, czyli ok. 12-18 lat. |
|
Lokalizacja zmian |
Głównie występuje na owłosionej skórze głowy, pojawia się też, choć rzadziej, za uszami, na czole, brwiach. |
Cała owłosiona skóra głowy. |
Cała owłosiona skóra głowy, czasem też czoło tuż przy włosach. |
|
Główne objawy |
Żółte, woskowate łuski mocno przylegające do główki dziecka. |
Małe, białe płatki często osypujące się na ramiona, łatwe do mechanicznego usunięcia. Brak wyraźnego zaczerwienienia, czasem niewielkie swędzenie. |
Grube, żółtawe, dość mocno przyklejone, łuski. Może pojawić się zaczerwienienie skóry głowy, częste swędzenie. Włosy mogą mieć tendencję do przetłuszczania się. |
|
Mechanizm powstawania |
U niemowląt na wystąpienie ciemieniuchy mogą mieć wpływ hormony matki (głównie przez łożysko), ale też: intensywna aktywność gruczołów łojowych noworodka, nadmiar sebum i udział drożdżaków Malassezia. |
Przyspieszona odnowa naskórka, czynniki zewnętrzne (zimno, suche powietrze, nadmierne mycie silnymi detergentami), ale też indywidualna podatność na tworzenie się łupieżu. |
Związany z nadmierną produkcją sebum i inwazją Malassezia oraz indywidualną predyspozycją immunologiczną organizmu. Metaboliczne produkty drożdżaków, które wydalają w czasie żerowania, powodują też miejscowe podrażnienia. |
|
Konsekwencje nieleczenia |
Ryzyko powstawania infekcji bakteryjnych i drożdżakowych pod łuską. |
Bez leczenia pojawiają się zwykle problemy natury estetycznej i dyskomfort w postaci swędzenia. U starszych dzieci i nastolatków ryzyko społecznej stygmatyzacji oraz obniżenia samooceny. Długotrwałe drapanie może prowokować infekcje. |
Przewlekły przebieg łupieżu. Istnieje większe ryzyko nawracających infekcji. Dyskomfort i problemy społeczne nastolatka. |
Główne przyczyny powstawania łupieżu u najmłodszych
Łupież u dzieci i nastolatków to problem złożony, który jest uzależniony od wielu czynników, które go definiują bądź zwiększają ryzyko wystąpienia problemu.
- Rola grzybów z rodzaju Malassezia. Istotną rolę w procesie powstawania łupieżu odgrywają grzyby, a dokładniej drożdżaki typu Malassezia. Są one naturalnymi „mieszkańcami” skóry głowy żywiącymi się sebum, jednak ich obecność zaczyna być problematyczna, gdy zaczynają się nadmiernie namnażać. Wówczas produkują one drażniące kwasy tłuszczowe, takie jak: kwas oleinowy. Owe uboczne produkty metabolizmu wnikają w warstwę rogową naskórka, uszkadzając jego strukturę i funkcje ochronne. Prowadzi to do większej utraty wody i mikrouszkodzeń, a co za tym idzie łatwiejszego przenikania substancji drażniących. Organizm, w reakcji obronnej, drastycznie przyspiesza cykl odnowy komórkowej, zmuszając skórę do przedwczesnego złuszczania się w formie widocznych zrogowaciałych płatków.
- Czynniki hormonalne i ich wpływ na pracę gruczołów łojowych. Aktywność hormonów to bardzo istotny wyzwalacz łupieżu, a już zwłaszcza w okresie dojrzewania. Pod wpływem androgenów gruczoły łojowe pracują intensywniej, powstaje więcej sebum, które z kolei jest idealną pożywką dla drożdżaków. Na łupież mają także wpływ choroby tarczycy, zwłaszcza jej niedoczynność. Zaburzenia endokrynologiczne mogą realnie wpływać na suchość skóry głowy i zaburzać jej naturalny proces złuszczania, co potęguje powstawanie łupieżu suchego u dzieci młodszych.
- Błędy pielęgnacyjne i zaburzenia bariery ochronnej naskórka. Bariera ochronna skóry, zwłaszcza u młodszych dzieci nie jest jeszcze w pełni dojrzała, dlatego bardzo łatwo ją podrażnić i uszkodzić, np. nieprawidłową pielęgnacją, tj.: stosowaniem kosmetyków z agresywnymi detergentami, jak: SLS, niedokładne spłukiwanie włosów i skóry głowy, przez co resztki produktów kosmetycznych drażnią skórę czy zbyt rzadkie mycie włosów, co powoduje odkładanie się brudu i sebum, które zatyka ujścia mieszków włosowych.
- Czynniki środowiskowe i styl życia mogą w znaczący sposób potęgować problem łupieżu. To, co w szczególności może negatywnie wpływać na stan skóry głowy, to, np.: niska wilgotność powietrza, dieta bogata w cukry i produkty wysokoprzetworzone, stres czy noszenie nakryć głowy ze sztucznych materiałów.
Objawy towarzyszące łupieżowi – na co zwrócić uwagę?
Łupież u dzieci najczęściej rozpoznaje się po zauważeniu charakterystycznych białych bądź żółtych płatków na skórze głowy oraz włosach, a w przypadku łupieżu suchego – również na ubraniach lub szczotce. To najbardziej charakterystyczne objawy łupieżu, jednak rodzic powinien również zwrócić szczególną uwagę na inne symptomy towarzyszące, które mogą, choć nie muszą się pojawić, jak:
- Zmiany wizualne i stan skóry. Rodzic powinien rozchylić pasma włosów dziecka i sprawdzić kolor skóry. Zdrowa skóra jest zazwyczaj jasna, bladoróżowa. Pojawienie się zaczerwienienia świadczy o trwającym procesie zapalnym, najprawdopodobniej wywołanym przez drażniące działanie kwasów tłuszczowych wytwarzanych przez drożdżaki Malassezia. Dodatkowo, jeśli zaczerwienienie wychodzi poza linię włosów, np. na kark lub czoło może to być wówczas sygnał, że rozwija się pełnoobjawowe łojotokowe zapalenie skóry.
- Dolegliwości czuciowe. Najmłodsze dzieci bardzo często mają problem z nazwaniem konkretnego problemu, jednak ich zachowanie może zdradzić poziom nasilenia przypadłości. Uporczywy świąd skóry to bardzo częsty objaw łupieżu. Jeśli dziecko często drapie się po głowie i nie może się przed tym powstrzymać nawet w trakcie czynności, które wymaga od niego skupienia, wówczas może to być sygnał, że rozwija się stan zapalny. Dodatkowo w przypadku infekcji skóra może stać się tkliwa, co można zauważyć, np. podczas czesania dziecku włosów.
- Kondycja włosów również może sugerować problemy z łupieżem. W przypadku łupieżu tłustego włosy bardzo często mają problem z nadmiernym przetłuszczaniem się, z kolei w przypadku suchego – mogą stać się bardziej łamliwe i matowe.
Leczenie i prawidłowa pielęgnacja skóry głowy dziecka
Skuteczna walka z łupieżem wymaga indywidualnego podejścia. Tutaj najlepszym rozwiązaniem jest skonsultowanie przypadku dziecka z dermatologiem lub trychologiem, który przeprowadzi profesjonalne badaniem skóry głowy. Dzięki temu zyskuje się nie tylko trafną diagnozę, ale też umożliwia spersonalizowanie leczenia łupieżu u dziecka i dobór najlepszych preparatów.
Odpowiedni szampon na łupież to fundament skutecznej terapii przeciwłupieżowej. Zgodnie z wytycznymi American Academy of Dermatology (AAD), proces ten powinien opierać się na czterech filarach:
- Wybór szamponu dedykowanego konkretnemu rodzajowi łupieżu.
- Postępowanie zgodnie z instrukcją podaną na opakowaniu, zwłaszcza w kontekście tego ile minut należy dany kosmetyk trzymać na skórze głowy.
- Dostosowanie częstotliwości mycia do indywidualnych potrzeb.
- Ochrona skóry głowy przed promieniowaniem UV.
Nie zaleca się stosowania szamponów dla dorosłych u dzieci, ponieważ mogą one wywołać podrażnienia bądź nawet reakcje alergiczne. Dodatkowo warto wybierać preparaty apteczne na bazie składników o udokumentowanym skutecznym, ale i bezpiecznym działaniu przeciwłupieżowym, jak: cyklopiroksolamina, czyli substancja przeciwgrzybicza, która przeciwdziała drożdżakom typu Malassezia i wykorzystywana jest w miejscowych preparatach do zwalczania łupieżu. Uznawana jest za składnik skuteczny i bezpieczny2.
Kluczem do trwałych efektów jest również kilka prostych zmian w codziennych nawykach, które nie tylko poprawią ogólny stan skóry głowy, ale też zminimalizują ryzyko nawrotu łupieżu. Są to: stosowanie łagodnych dermokosmetyków i emolientów, unikanie gorącej wody oraz gorącego nawiewu suszarki, regularna dezynfekcja szczotek i grzebieni, częste pranie ręczników w wysokiej temperaturze czy picie dużej ilości wody.
Pytania i odpowiedzi
Czy łupież u dziecka jest zaraźliwy?
Nie. Łupież nie jest chorobą zakaźną, dlatego nie można się nią zarazić przez bezpośredni kontakt. Pomimo tego, nie zaleca się korzystania ze wspólnych szczotek, grzebieni, ręczników i nakryć głowy. Łupież to przypadłość, która wynika z zaburzenia mikrobiomu skóry głowy, co prowadzi do nadmiernego złuszczania się naskórka, co zależy bezpośrednio od organizmu i nie da się tym w żaden sposób zarazić
Czy mogę użyć szamponu przeciwłupieżowego dla dorosłych u mojego dziecka?
Nie. Taka praktyka nie jest zalecana, ponieważ skóra głowy dziecka, zwłaszcza w najmłodszych latach, jest bardzo wrażliwa i podatna na podrażnienia. Szampony dla dorosłych zazwyczaj zawierają dość silne substancje czynne o wysokim stężeniu, które przy kontakcie ze skórą dziecka mogą prowadzić do nieprzyjemnych dolegliwości czy reakcji alergicznych. Bezpieczniej jest wybrać szampon na łupież dla dzieci dedykowany stricte najmłodszym., nieodpowiednia dieta czy osłabienie organizmu mogą ponownie aktywować symptomy łupieżu łojotokowego. Regularna i konsekwentna pielęgnacja oraz unikanie czynników wyzwalających to podstawa utrzymania dobrej kondycji skóry głowy i nie tylko.
Kiedy z łupieżem u dziecka należy udać się do lekarza?
Wizyta z dzieckiem u dermatologa zawsze jest dobrym rozwiązaniem, gdy obawiamy się o stan skóry głowy dziecka. Specjalista, po przeprowadzeniu odpowiedniego badania, jest w stanie dokładnie określić istotę problemu i dobrać najlepszy sposób leczenia. Taka wizyta jest wręcz konieczna w przypadku, gdy domowa pielęgnacja nie przynosi efektów bądź gdy pojawiają się objawy towarzyszące, zwłaszcza: uporczywy świąd, zaczerwienienie skóry, stany zapalne, tkliwość, wypadanie włosów.
Jaki szampon przeciwłupieżowy dla dzieci wybrać?
Przede wszystkim powinien to być produkt przeznaczony dla dzieci. W przypadku ciemieniuchy u malucha sprawdzą się delikatne kosmetyki w piance lub żelu na bazie olejów roślinnych i substancji zmiękczających. U starszych dzieci, w wieku około 6-12 lat można skorzystać z dermokosmetyków dostępnych w aptece, z kolei w pielęgnacji włosów i skóry głowy nastolatków z bardzo uporczywym łupieżem można wprowadzić nieco silniejsze szampony, np. na bazie ketokonazolu.
Jakie są domowe sposoby na łupież u dziecka?
W literaturze medycznej trudno znaleźć informacje na temat udokumentowanych bezpiecznych domowych sposobach na łupież u dzieci. W tej sprawie często mówi się o ziołowych płukankach, np. z rumianku, aczkolwiek nigdy nie ma się pewności czy taki specyfik zadziała, a nawet gdyby, to czy nie wywoła reakcji alergicznej. Wśród domowych sposobów, które z pewnością nie zaszkodzą, a wręcz pomogą, sprawdza się, np.: regularna dezynfekcja szczotek i grzebieni, częste pranie czapek, ręczników w wysokiej temperaturze, unikanie gorącego nawiewu suszarki i mycia głowy w gorącej wodzie.
Powiązane artykuły:
Łupież i jego objawy >>
Łupież - charakterystyka skórnego problemu >>
Szampon na łupież - tłusty, suchy. Jaki wybrać? >>
Jak walczyć z łupieżem? >>
Łupież tłusty - jak się objawia? Przyczyny i sposoby >>
Łupież suchy - przyczyny. Jak zwalczyć? >>
Łupież tłusty a suchy – jak odróżnić? Objawy >>
Bibliografia:
- Understanding the Scalp: Dandruff and Seborrheic Dermatitis. Aditya K. Gupta, Ian Landells, Nour R. Dayeh. October 24, 2025. https://doi.org/10.1177/12034754251368845 [dostęp 15.12.2025]
- Topical Ciclopirox Olamine 1%: Revisiting a Unique Antifungal. Sidharth Sonthalia, Mahima Agrawal, V. N. Sehgal. PubMed PMID: 31334080. 2019 Jul-Aug;10(4):481-485. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31334080/ [dostęp 16.12.2025]
- Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review. Luis J. Borda, Tongyu C Wikramanayake. PubMed. PMCID: PMC4852869. 2015 Dec 15;3(2):10. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4852869/ [dostęp 14.12.2025]
- Understanding the Scalp: Dandruff and Seborrheic Dermatitis. Aditya K. Gupta, Ian Landells, Nour R. Dayeh. October 24, 2025. https://doi.org/10.1177/12034754251368845 [dostęp 14.12.2025]
- Cradle Cap. Timothy Nobles, Seneca Harberger, Karthik Krishnamurthy. National Library of Medicine. August 7, 2023. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30285358/ [dostęp 15.12.2025]
- Pediatric Dermatitis Seborrhoica - A Clinical and Therapeutic Review. Anca Chiriac, Uwe Wollina. PubMed PMC11152465. 2024 Apr 23;15(3):383–391. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11152465/ [dostęp 15.12.2025]
- aad.org/public/everyday-care/hair-scalp-care/scalp/treat-dandruff [dostęp 15.12.2025]
- Scalp Microbiome and Dandruff—Exploring Novel Biobased Esters. Peter Mayser, Florian Genrich,Laura Meunier, Steffen Nordzieke. Cosmetics 2024, 11(5), 174; doi.org/10.3390/cosmetics11050174 [dostęp 15.12.2025]
PIR/2026/90
