Łupież tłusty - jak się objawia? Przyczyny i sposoby

Czym jest łupież tłusty?

Tłusty łupież stanowi odmianę łojotokowego zapalenia skóry. Obejmuje zazwyczaj owłosioną skórę głowy, ale może też występować na czole, brwiach, a nawet rzęsach. Jest to stan charakteryzujący się nadmierną produkcją sebum przez gruczoły łojowe, co tworzy idealne środowisko dla rozwoju drożdżaków z rodzaju Malassezia (wcześniej znanych jako Pityrosporum ovale).

Zwykle obserwuje się dwa szczyty zachorowań: u nastolatków, czyli zwykle między 10. a 20. rokiem życia, a także u osób dorosłych powyżej 50. roku życia.

W przypadku młodzieży częstym czynnikiem wyzwalającym są zaburzenia hormonalne okresu dojrzewania. Natomiast w dojrzałym wieku może do tego przyczyniać się m.in. stres, wysokowęglowodanowa dieta. Wymienione czynniki sprzyjają bowiem produkcji łupieżu o tłustym charakterze. Ten typ częściej pojawia się u mężczyzn niż u kobiet.

Czy łupież tłusty jest zaraźliwy?

Wiele osób zastanawia się, czy łupież tłusty jest zaraźliwy. Odpowiedź brzmi: nie. Łupież tłusty, będący formą łojotokowego zapalenia skóry, nie jest chorobą zakaźną i nie można się nim zarazić poprzez kontakt z osobą chorą, używanie wspólnych szczotek, ręczników czy nakryć głowy. Jest to schorzenie endogenne, co oznacza, że jego przyczyny leżą wewnątrz organizmu, a nie są wynikiem przeniesienia patogenu z zewnątrz. Grzyby z rodzaju Malassezia, które biorą udział w rozwoju łupieżu tłustego, są naturalnym składnikiem mikroflory skóry większości ludzi. Problem pojawia się, gdy dochodzi do ich nadmiernego namnożenia w sprzyjających warunkach (np. nadprodukcja sebum), co prowadzi do stanu zapalnego i charakterystycznych objawów. Dlatego, choć problem jest uciążliwy, nie ma obaw, że można go "przekazać" innym.

Przyczyny tłustego łupieżu

Jakie są przyczyny występowania łupieżu tłustego? W pierwszej kolejności należy wymienić zakażenie grzybem drożdżopodobnym z rodzaju Malassezia. Dokładniej, są to drożdżaki wywołujące te dolegliwości, które w normalnych warunkach są częścią mikrobiomu skóry, ale w przypadku nadmiernego łojotoku i innych czynników, mogą się namnażać, prowadząc do stanu zapalnego. Ponadto wśród innych czynników odpowiedzialnych za ten rodzaj łupieżu, które mogą dodatkowo nasilić jego objawy, wylicza się:

• nieprawidłowe rogowacenie naskórka,
• zaburzenia hormonalne (np. w okresie dojrzewania, ciąży, menopauzy, a także związane z chorobami tarczycy),
• stres i przewlekłe zmęczenie,
• obniżenie odporności organizmu (np. w wyniku chorób, długotrwałego leczenia),
• długo utrzymujący się, nieleczony lub leczony niewłaściwie łupież zwykły (suchy).

Występują jeszcze dalsze uwarunkowania, które przyspieszają problemy związane z tłustym łupieżem. Są to m.in.:

• zła pielęgnacja włosów (opierająca się np. na zbyt rzadkim myciu włosów, czy niedokładnym spłukiwaniu szamponu i odżywki do włosów);
• przegrzanie skóry głowy i włosów (np. przez noszenie czapek i innych nakryć głowy, częste suszenie włosów gorącym strumieniem suszarki, używanie prostownicy, gorących wałków, klimatyzatory itp.);
• niektóre choroby neurologiczne (np. choroba Parkinsona) lub psychiczne (np. depresja),
• niedobory żywieniowe, zwłaszcza witamin z grupy B, cynku i selenu.

Ten typ łupieżu można także wiązać z osłabieniem organizmu wywołanym zbyt długą antybiotykoterapią oraz długotrwałym podawaniem kortykosteroidów.

Objawy tłustego łupieżu

Objawy łupieżu: Na skórze głowy (która nierzadko jest zaczerwieniona i podrażniona) pojawiają się żółte, tłuste łuski, w dalszym etapie często nawarstwiające się w strupy. Dlatego, jeśli zastanawiasz się, jak wygląda łupież tłusty, to właśnie te żółtawe, przylegające do skóry i włosów płatki są jego najbardziej rozpoznawalnym znakiem.

 

Szampon

PIROLAM^®

Szampon przeciwłupieżowy z działaniem 3 w 1

•   Likwiduje przyczynę łupieżu – grzyby
•   Łagodzi podrażnienie i swędzenie skóry głowy
•   Pielęgnuje i regeneruje włosy i skórę głowy

WIĘCEJ

LEK OTC*

Czy to łupież, czy ciemieniucha u dorosłych? 

Wielu pacjentów, widząc u siebie grube, żółte, tłuste łuski przyklejone do skóry głowy, zadaje sobie pytanie: "Czy to ciemieniucha?". Choć termin ten kojarzy się głównie z niemowlętami, to z medycznego punktu widzenia mechanizm powstawania zmian u dorosłych jest bardzo podobny.

Zarówno niemowlęca ciemieniucha, jak i łupież tłusty u dorosłych, są formami łojotokowego zapalenia skóry. U dorosłych "ciemieniucha" jest po prostu nasiloną postacią łupieżu tłustego, gdzie łój skleja zrogowaciały naskórek w trudne do usunięcia, żółto-brunatne skorupy. Nie należy ich zdrapywać na siłę, gdyż grozi to powstawaniu ran i nadkażeniom bakteryjnym. Kluczem do pozbycia się "ciemieniuchy" jest stosowanie preparatów keratolitycznych (złuszczających), np. z kwasem salicylowym lub mocznikiem, które zmiękczą łuskę i pozwolą jej bezpiecznie odejść od skóry.

Łupież tłusty a łupież suchy – jak je odróżnić? 

Rozróżnienie między łupieżem tłustym a suchym jest potrzebne dla właściwego leczenia, ponieważ choć obie dolegliwości charakteryzują się złuszczaniem naskórka, mają odmienne przyczyny i objawy. Poniżej przedstawiamy główne różnice:

Pamiętaj, że w razie wątpliwości zawsze warto skonsultować się z dermatologiem lub trychologiem, aby uzyskać prawidłową diagnozę i dobrać odpowiednie leczenie.

Cecha	Łupież tłusty	Łupież suchy
Wygląd łusek	Żółtawe, grube, tłuste, przylegające do skóry głowy i włosów. Często tworzą nawarstwienia i strupy.	Białe, drobne, suche i sypkie, łatwo odpadają z włosów i osiadają na ubraniu.
Stan skóry głowy	Skóra głowy jest zazwyczaj przetłuszczona, zaczerwieniona, podrażniona, często towarzyszy jej intensywny świąd.	Skóra głowy jest sucha, napięta, może być lekko zaczerwieniona i swędząca, ale nie jest przetłuszczona.
Włosy	Włosy szybko się przetłuszczają, stają się ciężkie, zlepione i pozbawione objętości.	Włosy mogą być suche i matowe, ale nie są przetłuszczone.
Przyczyny	Nadmierna produkcja sebum, sprzyjająca rozwojowi grzybów Malassezia.	Suchość skóry głowy, często związana z niewłaściwą pielęgnacją, przesuszeniem.
Lokalizacja	Głównie owłosiona skóra głowy, ale także czoło, brwi, okolice nosa (strefy łojotokowe).	Zazwyczaj ograniczony do owłosionej skóry głowy.

Postępowanie w przypadku występowania tłustego łupieżu

Nie powinno się lekceważyć tego stanu. Jak postępować zatem z tą nieestetyczną i dość często powracającą dolegliwością? Aby skutecznie zwalczyć łupież tłusty konieczne jest kompleksowe podejście.

Pierwszym wyborem z reguły są preparaty działające miejscowo, w tym m.in. specjalistyczne szampony.

Jakie składniki powinien zawierać szampon?  

Wybierając jaki szampon na łupież tłusty będzie najlepszy, warto zwrócić uwagę na składniki aktywne, które skutecznie zwalczają przyczynę i objawy tej dolegliwości. Najbardziej efektywne szampony zawierają następujące substancje

• Cyklopiroksolamina: jest to substancja przeciwgrzybicza o szerokim spektrum działania, skuteczna przeciwko grzybom Malassezia. Działa również przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie.
• Kwas salicylowy: posiada właściwości keratolityczne, co oznacza, że pomaga złuszczać martwy naskórek i usuwać nagromadzone łuski. Działa również przeciwzapalnie i antyseptycznie, oczyszczając skórę głowy.
• Siarka: znana ze swoich właściwości przeciwgrzybiczych, przeciwbakteryjnych i regulujących wydzielanie sebum. Pomaga zmniejszyć przetłuszczanie się skóry głowy, co ogranicza środowisko dla rozwoju drożdżaków.
• Pirytionian cynku: skuteczny środek przeciwgrzybiczy i przeciwbakteryjny, często stosowany w szamponach przeciwłupieżowych.
• Ketokonazol: silny środek przeciwgrzybiczy, stosowany w bardziej zaawansowanych przypadkach.
• Smoła węglowa: ma działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i keratolityczne.
• Selen siarczkowy: działa przeciwgrzybiczo, spowalniając wzrost komórek naskórka.

Warto szukać szamponów, które zawierają co najmniej jeden z tych składników aktywnych, a najlepiej połączenie kilku, aby zapewnić kompleksowe działanie.

Kiedy udać się do lekarza lub trychologa? 

Chociaż wiele przypadków łupieżu tłustego można opanować za pomocą dostępnych bez recepty szamponów i domowych sposobów, istnieją sytuacje, w których konieczna jest konsultacja ze specjalistą. Kiedy należy udać się do dermatologa lub trychologa?

• Brak poprawy: jeśli po 2-4 tygodniach regularnego stosowania aptecznych szamponów przeciwłupieżowych objawy nie ustępują lub wręcz się nasilają.
• Silny świąd i podrażnienie: gdy świąd jest bardzo intensywny, uniemożliwia normalne funkcjonowanie i prowadzi do uszkodzeń skóry głowy (np. ran, nadkażeń bakteryjnych).
• Rozległe zmiany: jeśli łupież tłusty obejmuje duże obszary skóry głowy, twarzy (brwi, czoło, okolice nosa) lub inne części ciała.
• Wypadanie włosów: w przypadku zauważalnego, wzmożonego wypadania włosów towarzyszącego łupieżowi.
• Podejrzenie innej choroby: jeśli objawy są nietypowe lub towarzyszą im inne dolegliwości, które mogą wskazywać na inną chorobę skóry.
• Nawracające problemy: gdy problem z łupieżem tłustym stale powraca pomimo stosowania leczenia.

Dermatolog lub trycholog jest w stanie postawić dokładną diagnozę, wykluczyć inne schorzenia (np. łuszczycę) i dobrać indywidualne, skuteczne leczenie, które może obejmować leki na receptę, a także może zalecić odpowiednią pielęgnację i suplementację.

Domowe sposoby na tłusty łupież

Jeśli kłopot dopiero się pojawił bądź jeśli chcemy wspomóc efekty stosowania szamponu przeciwłupieżowego, należy przede wszystkim postawić na właściwą higienę. Domowe sposoby na łupież tłusty mogą być skutecznym uzupełnieniem terapii farmakologicznej lub pierwszym krokiem w walce z łagodnymi objawami.

Naturalne wspomaganie walki z łupieżem tłustym – zioła i olejki 

Choć podstawą leczenia są szampony apteczne, domowe kuracje mogą wspomóc proces regulacji sebum i działać antyseptycznie. Warto zwrócić uwagę na:

• Olejek z drzewa herbacianego: znany ze swoich silnych właściwości przeciwgrzybiczych i przeciwbakteryjnych. Dodanie 2-3 kropli olejku do porcji szamponu podczas mycia może wzmocnić jego działanie oczyszczające.
• Ocet jabłkowy: płukanka z octu jabłkowego (w proporcji 1:4 z wodą) pomaga przywrócić prawidłowe pH skóry głowy, co jest kluczowe, gdyż grzyby Malassezia preferują środowisko zasadowe. Kwasowe środowisko utrudnia ich namnażanie.
• Glinka zielona: maseczka z glinki nałożona na skórę głowy przed myciem doskonale absorbuje nadmiar sebum i działa ściągająco, co przynosi ulgę przy przetłuszczających się włosach.
• Napar z szałwii lub pokrzywy: te zioła działają tonizująco i regulują pracę gruczołów łojowych, zmniejszając łojotok.

Pielęgnacja

Właściwa pielęgnacja jest fundamentem w walce z łupieżem tłustym. Obejmuje ona:

• Dokładne mycie głowy i porządne spłukiwanie z włosów szamponu. Należy pamiętać, aby nie używać zbyt gorącej wody, która może stymulować gruczoły łojowe do większej produkcji sebum.
• Warto zrezygnować z produktów, które mogą nasilić łojotokowe zapalenie skóry, czyli żele, lakiery, pianki, farby, spraye do włosów, suche szampony, maski bez spłukiwania, itp. Produkty te mogą obciążać włosy, zatykać pory skóry głowy i tworzyć idealne środowisko dla rozwoju grzybów.
• Poza tym należy zwrócić uwagę na metodę suszenia włosów. Najlepiej robić to krótko i niezbyt silnym oraz nie za gorącym strumieniem powietrza. Urządzeń typu lokówka, gorące wałki oraz prostownica najlepiej w czasie takiej kuracji w ogóle nie stosować. Nadmierne ciepło podrażnia skórę głowy i może nasilać łojotok.
• Regularne, ale delikatne szczotkowanie włosów może pomóc w usunięciu martwych komórek naskórka i równomiernym rozprowadzeniu sebum, jednak należy unikać zbyt agresywnego drapania skóry głowy.
• Czystość akcesoriów. Regularne mycie szczotek, grzebieni i gumek do włosów jest ważne, aby nie przenosić bakterii i grzybów na czystą skórę głowy.

Mycie dwuetapowe – klucz do sukcesu przy łupieżu tłustym 

W przypadku łupieżu tłustego, standardowe, jednokrotne mycie włosów jest zazwyczaj nieskuteczne. Dlaczego? Ponieważ pierwsza porcja szamponu miesza się z nadmiarem sebum, zanieczyszczeniami i łuskami, jedynie "ruszając" brud, ale nie usuwając go całkowicie. Aby szampon leczniczy (np. z cyklopiroksolaminą) mógł zadziałać, musi dotrzeć bezpośrednio do czystej skóry głowy, a nie zatrzymać się na warstwie łoju.

Jak prawidłowo myć głowę przy łupieżu tłustym? 

Zastosuj metodę dwuetapową:

1. Pierwsze mycie (oczyszczające): użyj niewielkiej ilości szamponu, aby zmyć wierzchnią warstwę sebum, brudu i środków do stylizacji. Spłucz włosy – woda może być mętna.
2. Drugie mycie (lecznicze): nałóż szampon ponownie. Teraz wytworzy się gęsta piana. To jest moment, w którym substancje aktywne penetrują skórę. Pozostaw pianę na głowie przez około 3-5 minut (lub zgodnie z ulotką), aby składniki przeciwgrzybicze miały szansę zadziałać. Dopiero potem dokładnie spłucz.

 

Pamiętaj, aby przy łupieżu tłustym unikać peelingów ziarnistych, które przy energicznym tarciu mogą podrażnić skórę i roznieść stan zapalny. Lepiej sprawdzą się peelingi kwasowe lub enzymatyczne.

3 najczęstsze błędy, które nasilają łupież tłusty 

Nawet najlepszy szampon nie pomoże, jeśli codziennie popełniasz te proste błędy pielęgnacyjne:

1. Spanie z mokrą głową: to grzech główny przy łupieżu. Wilgoć + ciepło poduszki = idealny inkubator dla grzybów Malassezia. Zawsze dokładnie susz skórę głowy przed snem.
2. Nadużywanie suchych szamponów: przy przetłuszczających się włosach pokusa ich użycia jest duża. Niestety, puder z suchego szamponu łączy się z łojem, tworząc na skórze nieprzepuszczalną "skorupę", która zatyka mieszki włosowe i nasila stan zapalny.
3. Zawijanie włosów w turban na długo: trzymanie mokrych włosów w ręczniku przez godzinę po kąpieli tworzy "efekt sauny", który sprzyja namnażaniu drożdżaków. Ręcznik powinien służyć tylko do odsączenia nadmiaru wody.

Dieta przy łupieżu tłustym – cukier a grzyby 

Co na łupież tłusty działa korzystnie? Zdrowa dieta, w której nie brakuje witamin E, A oraz cynku. Oprócz ogólnych zaleceń dotyczących zdrowego odżywiania, w kontekście łupieżu tłustego, szczególnie ważna jest świadomość wpływu diety na rozwój grzybów Malassezia.

Cukier i produkty wysokoprzetworzone są pożywką dla drożdżaków. Ich nadmierne spożycie może sprzyjać namnażaniu się grzybów na skórze, co w efekcie nasila objawy łupieżu tłustego. Dlatego zaleca się ograniczenie:

• Słodyczy, ciast, ciasteczek i innych produktów bogatych w cukry proste.
• Napojów słodzonych.
• Białego pieczywa i produktów z białej mąki.
• Fast foodów i żywności przetworzonej.

Zamiast tego, dieta powinna być bogata w:

• Warzywa i owoce: dostarczają witamin, minerałów i antyoksydantów.
• Pełnoziarniste produkty zbożowe:źródło błonnika i witamin z grupy B.
• Zdrowe tłuszcze: nienasycone kwasy tłuszczowe (omega-3 i omega-6) wspierają zdrowie skóry. Znajdziesz je w rybach, orzechach, nasionach, awokado.
• Białko: ważne dla budowy i regeneracji komórek.
• Produkty bogate w cynk i selen: orzechy brazylijskie, nasiona dyni, ostrygi, chude mięso – te minerały wspierają odporność i zdrowie skóry.
• Probiotyki: mogą pomóc w utrzymaniu równowagi mikroflory jelitowej, co pośrednio wpływa na ogólną odporność organizmu.

Właściwa dieta to jeden z lepszych sposobów na łupież tłusty, który wspiera organizm od wewnątrz, pomagając kontrolować namnażanie się drożdżaków i zmniejszać stany zapalne.

Profilaktyka – jak zapobiegać nawrotom łupieżu tłustego? 

Łupież tłusty ma tendencję do nawracania, ponieważ jest ściśle związany z indywidualną skłonnością do nadprodukcji sebum. Po wyleczeniu ostrej fazy, warto wprowadzić zasady profilaktyki, zwanej terapią podtrzymującą:

Stosowanie szamponu leczniczego profilaktycznie: po ustąpieniu objawów, nie odstawiaj całkowicie specjalistycznego szamponu. Używaj go raz na 1-2 tygodnie naprzemiennie z łagodnym szamponem dermokosmetycznym. Unikanie stresu: długotrwały stres  podnosi poziom kortyzolu, co stymuluje gruczoły łojowe do pracy. Techniki relaksacyjne mogą mieć realny wpływ na stan skóry głowy. Wietrzenie głowy: ogranicz noszenie czapek i kapeluszy ze sztucznych materiałów do niezbędnego minimum, aby nie tworzyć ciepłego i wilgotnego mikroklimatu sprzyjającego grzybom. Regularna higiena akcesoriów: częste pranie ręczników w min. 60°C oraz dezynfekcja szczotek zapobiega wtórnym nadkażeniom bakteryjnym.

 

Pytania i odpowiedzi

Czy łupież tłusty jest zaraźliwy?

Nie, łupież tłusty nie jest chorobą zakaźną. Jest to schorzenie endogenne, wynikające z nadmiernej produkcji sebum i namnażania się grzybów, które naturalnie występują na skórze każdego człowieka. Nie można się nim zarazić poprzez używanie wspólnych ręczników, szczotek czy czapek.

Czy łupież tłusty powoduje wypadanie włosów?

Łupież tłusty sam w sobie nie jest bezpośrednią przyczyną łysienia, jednak towarzyszący mu uporczywy świąd prowokuje do drapania, co może mechanicznie uszkadzać mieszki włosowe. Ponadto długotrwały stan zapalny i osłabienie cebulek w zaawansowanych stadiach mogą przyczynić się do wzmożonego wypadania włosów.

Jak odróżnić łupież tłusty od suchego?

Podstawową różnicą jest wygląd łusek. W przypadku łupieżu tłustego są one żółtawe, tłuste, grube i mocno przylegają do skóry głowy, często tworząc strupy. Łupież suchy charakteryzuje się białymi, sypkimi i drobnymi płatkami, które łatwo opadają na ramiona, a skóra głowy jest wówczas przesuszona, a nie łojotokowa.

Jaką dietę stosować przy łupieżu tłustym?

Dieta powinna wspierać walkę z grzybami z rodzaju Malassezia. Należy ograniczyć cukry proste (słodycze, słodzone napoje), białe pieczywo i żywność przetworzoną, które stanowią pożywkę dla drożdżaków. Warto natomiast wzbogacić jadłospis o produkty bogate w cynk, selen, witaminy z grupy B oraz zdrowe tłuszcze (np. ryby, orzechy).

 

Powiązane artykuły: 

Domowe sposoby na łupież – tłusty i suchy >>
Jak walczyć z łupieżem? >>
Łupież i jego objawy >>

 

Bibliografia:

1. Wysocka Marta, Łupież jako objaw – jego etiopatogeneza, leczenie i zapobieganie, Borgis – Nowa Medycyna 3/2002.
2. Jabłońska Stefania, Majewski Sławomir, Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2020, warszawa, 1, ISBN 9788320047073.
3. Narbutt Joanna, Najczęstsze dermatozy w praktyce lekarza rodzinnego, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, 2019, ISBN 978-83-66310-51-3.
4. Łojotokowe zapalenie skóry i łupież: konsensus postępowania terapeutycznego. Wytyczne rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Dermatologiczne. Dermatologia Kliniczna 2006. 8 (4): 229- 234.
5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20510767/ [data dostępu: 27.07.2021].
6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30130619/ [data dostępu: 27.07.2021].
7. http://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/04/ke2013.4-3.pdf [data dostępu: 27.07.2021].

 

PIR/2026/89