Łupież czy łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS)? Jak odróżnić te schorzenia i jak je pielęgnować?
Przedstawione poniżej treści nie mają charakteru promocyjnego. Ich wyłącznym celem jest edukacja i podniesienie poziomu wiedzy odbiorcy na temat zdrowia. Należy jednak pamiętać, że żadna z informacji nie może zastąpić porady lekarskiej lub konsultacji z farmaceutą.
Często obserwowane objawy, takie jak swędząca skóra głowy i widoczne płatki na włosach, bywają interpretowane jako łupież. Należy jednak zaznaczyć, że w niektórych przypadkach symptomy te mogą wskazywać na poważniejsze schorzenie dermatologiczne – łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS). Zrozumienie różnic między tymi dwoma stanami jest niezbędne dla właściwej diagnozy i efektywnej pielęgnacji.
Czym jest Łojotokowe Zapalenie Skóry (ŁZS) i jak wiąże się z łupieżem?
Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to przewlekła i nawracająca dermatoza, która manifestuje się na obszarach skóry bogatych w gruczoły łojowe, w tym na skórze głowy, twarzy – m.in. w okolicach nosa, brwi, brody – oraz na klatce piersiowej. Choć bywa też potocznie określane jako „łupież łojotokowy”, „tłusty”, „mokry” lub „żółty”, jest stanem znacznie bardziej złożonym i intensywnym niż łupież zwykły.
ŁZS dotyka dużej liczby osób w różnym wieku. Choć statystyki epidemiologiczne różnią się w zależności od populacji i metod diagnostycznych, dane z badań klinicznych wskazują, że omawiane schorzenie dotyczy kilku procent dorosłych, a w literaturze klinicznej zwykle podaje się zakres około 3–5% populacji dorosłych. W wieku niemowlęcym ŁZS najczęściej przyjmuje specyficzną postać tzw. ciemieniuchy, która objawia się żółtawymi, tłustymi łuskami na owłosionej skórze głowy. Obserwuje się ją u ok. 70% noworodków, jednak ma ona charakter przejściowy i ustępuje samoistnie.
Podstawowe różnice między ŁZS a łupieżem zwykłym tkwią w etiopatogenezie i mechanizmach zmian skórnych: ŁZS charakteryzuje się nadmiernym złuszczaniem naskórka połączonym z silnym łojotokiem oraz stanem zapalnym skóry. W jego patogenezie kluczową rolę odgrywają m.in. aktywność gruczołów łojowych, zaburzenia mikrobiomu skóry oraz, odpowiedź immunologiczna skóry.
PIROLAM®
Szampon przeciwłupieżowy z działaniem 3 w 1
• Likwiduje przyczynę łupieżu – grzyby
• Łagodzi podrażnienie i swędzenie skóry głowy
• Pielęgnuje i regeneruje włosy i skórę głowy
W efekcie skóra staje się zaczerwieniona, łuszczy się i jest często pokryta żółtawymi lub tłustymi łuskami. Podczas gdy łupież to łagodniejsze, niezapalne zaburzenie złuszczania naskórka, ograniczone głównie do skóry owłosionej głowy. Skóra nie wykazuje jednak cech zapalenia, a swędzenie skóry głowy – jeśli występuje – ma charakter umiarkowany. Mówiąc prościej: ta postać łupieżu i łojotokowe zapalenie skóry głowy to dwie odrębne dolegliwości, jednak związek między łupieżem tłustym a łojotokowym zapaleniem skóry jest niezaprzeczalny.
Etiologia – dlaczego powstaje łupież tłusty i ŁZS?
Rozwój łupieżu łojotokowego jest wynikiem współdziałania wielu czynników, zarówno endogennych (wewnętrznych), jak i egzogennych (zewnętrznych).
Łupież łojotokowy a rola sebum i grzybów
Jedną z kluczowych przyczyn powstawania ŁZS i łupieżu łojotokowego jest nadaktywność gruczołów łojowych, prowadząca do wzmożonej produkcji sebum. Jest to szczególnie widoczne w okresach zmian hormonalnych, np. w okresie dojrzewania. Nadmiar tego naturalnego oleju sprawia, że skóra staje się idealnym środowiskiem do namnażania się drożdżaków z rodzaju Malassezia, które występują na skórze każdego człowieka. Wówczas dochodzi do rozkładania sebum na substancje, które podrażniają skórę i mogą prowadzić do stanu zapalnego.
Łupież łojotokowy a zaburzenia wewnętrzne organizmu
Predyspozycje do łupieżu i łojotokowego zapalenia skóry głowy wynikają z wielu czynników wewnętrznych organizmu. Geny odgrywają tu ważną rolę – jeśli ktoś w rodzinie miał ŁZS, ryzyko jego wystąpienia jest większe w kolejnych pokoleniach. [4] Równie istotny jest układ odpornościowy: gdy jego działanie jest osłabione, skóra gorzej radzi sobie z kontrolowaniem naturalnej mikroflory, w tym drożdżaków Malassezia, co może prowadzić do stanu zapalnego.
Hormony również wpływają na chorobę – ich wahania, zwłaszcza gdy dotyczą androgenów, pobudzają gruczoły łojowe do większej produkcji sebum, co sprzyja nasileniu objawów. Codzienny stres również nie jest bez znaczenia, bo wyrzut kortyzolu (hormonu stresu) często powoduje zaostrzenie objawów.
Łupież łojotokowy a styl życia i czynniki zewnętrzne
Nieprawidłowe nawyki higieniczne, takie jak zbyt rzadkie mycie włosów czy stosowanie niewłaściwych produktów, sprzyjają kumulacji sebum i nadmiernemu rozwojowi drożdżaków Malassezia. Istnieje też pewien związek między twardą wodą a skórą głowy – wysoka zawartość minerałów może podrażniać skórę, zaburzać jej naturalną równowagę i sprzyjać nadmiernemu łuszczeniu się i stanom zapalnym.
Dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry może zmieniać skład sebum i nasilać objawy ŁZS, a nadużywanie kosmetyków do stylizacji włosów często prowadzi do zatykania porów i podrażnień skóry. Co ciekawe, umiarkowana ekspozycja na promieniowanie UV działa korzystnie, hamując rozwój grzybów Malassezia. Dlatego brak słońca (np. w miesiącach zimowych) może nasilać objawy łojotokowego zapalenia skóry i łupieżu skóry głowy.
Objawy kliniczne – po czym poznać ŁZS?
Łojotokowe zapalenie skóry – zwane też łupieżem łojotokowym – najłatwiej rozpoznać na podstawie zmian skórnych. Początkowo mogą być one subtelne, ale w miarę postępu choroby stają się wyraźne i trudniejsze do przeoczenia. Znaczenie mają również odczucia i obserwacje osoby dotkniętej tym problemem. Symptomy, o których tu mowa, mają zazwyczaj poważniejszy charakter niż objawy łupieżu zwykłego.
Do objawów klinicznych tego schorzenia należą:
- żółtawe, tłuste łuski mocno przylegające do skóry głowy i włosów, w przeciwieństwie do sypkiego, suchego łupieżu;
- zaczerwienienie (rumień) i podrażnienie skóry, które sygnalizują obecność stanu zapalnego;
- intensywny, uporczywy świąd, pieczenie i uczucie napięcia skóry głowy;
- strupy, krosty lub wysięki w bardziej zaawansowanych stadiach choroby;
- nasilone wypadanie włosów jako konsekwencja stanu zapalnego mieszków włosowych.
|
Cecha |
Łupież zwykły (Suchy) |
Łupież łojotokowy (ŁZS) |
|
Wygląd płatków |
Białe, drobne, suche, sypkie płatki. |
Żółtawe, większe, tłuste, mocno przylegające łuski. |
|
Stan skóry głowy |
Zwykle sucha, bez widocznego zaczerwienienia. |
Tłusta, zaczerwieniona, podrażniona (rumień). |
|
Występowanie |
Głównie skóra głowy. |
Skóra głowy, brwi, okolice nosa, uszu, klatka piersiowa. |
|
Uczucie |
Umiarkowany świąd, czasami uczucie ściągnięcia. |
Intensywny, uporczywy świąd, pieczenie, uczucie napięcia. |
|
Przyczyna dominująca |
Nadmierne przesuszenie i złuszczanie naskórka. |
Nadprodukcja sebum + nadmierny wzrost grzybów Malassezia + stan zapalny. |
|
Wypadanie włosów |
Rzadko, chyba że w wyniku nadmiernego drapania. |
Możliwe, szczególnie w zaawansowanych stadiach z powodu stanu zapalnego mieszków. |
|
Charakter schorzenia |
Zwykle łagodny, estetyczny problem. |
Przewlekła dermatoza z tendencją do nawrotów, wymagająca leczenia. |
|
Pielęgnacja/Leczenie |
Nawilżające szampony, łagodne środki przeciwłupieżowe. |
Szampony przeciwgrzybicze (ketokonazol, cyklopiroksolamina), leczenie przeciwzapalne, środki regulujące sebum. |
Lokalizacja zmian – nie tylko głowa
ŁZS nie ogranicza się wyłącznie do owłosionej skóry głowy, choć nie bez powodu określa się tę chorobę jako łupież łojotokowy. Zmiany mogą pojawiać się w innych obszarach ciała, szczególnie tam, gdzie występuje duża liczba gruczołów łojowych.
Najczęstsze lokalizacje zmian w łojotokowym zapaleniu skóry – oprócz skóry głowy – to:
- twarz – szczególnie okolice brwi, skrzydełek nosa (fałdy nosowo-wargowe) oraz czoła;
- klatka piersiowa – okolica mostka, gdzie skóra jest bogata w gruczoły łojowe;
- plecy – zwłaszcza okolice międzyłopatkowe;
- okolice zgięć skórnych – pachy i pachwiny, gdzie ciepło i wilgoć sprzyjają nasileniu objawów.
Łupież łojotokowy - jak leczyć i zapobiegać nawrotom?
Walka z łupieżem i łojotokowym zapaleniem skóry to przede wszystkim regularna, świadoma pielęgnacja skóry głowy. W łagodniejszych przypadkach wystarczy produkt o właściwościach przeciwłupieżowych z dodatkiem cyklopiroksolaminy czy klimbazolu – składników, które zmniejszają podrażnienia i zaczerwienienia, zapobiegają nawrotom łupieżu i przywracają równowagę mikrobiomu skóry głowy. Do regularnych rytuałów pielęgnacyjnych warto włączyć olejek z drzewa herbacianego znanego ze swoich właściwości antyseptycznych i łagodzących.
Leczenie łupieżu łojotokowego wymaga cierpliwości i konsekwencji, ponieważ dermatoza ta ma tendencję do okresowych zaostrzeń i nawrotów. W ramach leczenia farmakologicznego stosuje się m.in. szampony przeciwgrzybicze z ketokonazolem lub cyklopiroksem, które działają bezpośrednio na jedną z głównych przyczyn choroby – nadmierny rozwój drożdżaków Malassezia. Należy jednak pamiętać, że łojotokowe zapalenie skóry i łupież łojotokowy mają charakter przewlekły, dlatego leczenie podtrzymujące jest równie ważne, jak terapia w fazie zaostrzenia. Regularne stosowanie zalecanych specyfików pozwala nie tylko łagodzić objawy, ale również kontrolować chorobę w dłuższej perspektywie.
Pytania i odpowiedzi
Czy łojotokowe zapalenie skóry jest zaraźliwe?
Nie, łojotokowe zapalenie skóry nie jest chorobą zaraźliwą. Choć w jej rozwoju biorą udział grzyby z rodzaju Malassezia, są one naturalnym elementem mikroflory skóry każdego człowieka. Choroba wynika z indywidualnej nadwrażliwości na te drożdżaki w połączeniu z nadprodukcją łoju, a nie z infekcji przenoszonej z zewnątrz.
Czy ŁZS można wyleczyć raz na zawsze?
ŁZS to dermatoza przewlekła. Oznacza to, że choć można skutecznie wyciszyć objawy i doprowadzić do długotrwałej remisji, choroba ma tendencję do nawracania. Czynniki takie jak stres, zmiany pór roku, nieodpowiednia dieta czy osłabienie organizmu mogą ponownie aktywować symptomy łupieżu łojotokowego. Regularna i konsekwentna pielęgnacja oraz unikanie czynników wyzwalających to podstawa utrzymania dobrej kondycji skóry głowy i nie tylko.
Czym różni się zwykły łupież od ŁZS?
Główną i najważniejszą różnicą między zwykłym łupieżem i łojotokowym zapaleniem skóry głowy jest obecność stanu zapalnego. Zwykły łupież charakteryzuje się zazwyczaj tylko białymi, sypkimi płatkami naskórka, bez zaczerwienienia skóry. Natomiast ŁZS charakteryzuje się czerwoną, podrażnioną skórą, tłustymi, żółtymi łuskami, które mocno przylegają do skóry i włosów. Dodatkowo, zmiany w przebiegu przewlekłej dermatozy mogą występować również poza skórą głowy, np. na twarzy (brwi, boki nosa), czy na klatce piersiowej.
Powiązane artykuły:
Domowe sposoby na łupież – tłusty i suchy >>
Jak prawidłowo myć włosy? Instrukcja krok po kroku >>
Peeling skóry głowy – jak oczyścić skórę głowy w domu? >>
Bibliografia:
- Chang C.H. i in, JAMA Dermatol Published Online: July 3, 2024;160;(8):846-855. doi:10.1001/jamadermatol.2024.1987.
- Nobles T. i in, Cradle Crap, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK531463/ [dostęp 13.12.2025].
- Borda L. J., Wikramanayake T.C., Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review, Clin Investig Dermatol. 2015 Dec 15;3(2):10.13188/2373-1044.1000019. doi: 10.13188/2373-1044.1000019.
- Hirt P.A. i in, The genetic basis of seborrhoeic dermatitis: a review, J Eur Acad Dermatol Venereol. 2018 Apr;32(4):529-536. doi: 10.1111/jdv.14704.
- Akbulut O i in., Is the Frequency of Seborrheic Dermatitis Related to Climate Parameters?, Sisli Etfal Hastan Tip Bul, 2022 Mar 28;56(1):91-95. doi: 10.14744/SEMB.2021.67503.
- Schwartz R.A. i in., Seborrheic dermatitis: an overview, Am Fam Physician. 2006 Jul 1;74(1):125-30. PMID: 16848386.
- Chen X. i in., A study on dermatologists' self-assessment of the efficacy of a 1% selenium disulfide-0.9% salicylic acid -based shampoo for scalp seborrheic dermatitis, Arch Dermatol Res. 2025 Apr 7;317(1):680. doi: 10.1007/s00403-025-04165-3. PMID: 40192814; PMCID: PMC11976785.
PIR/2026/85
