Czy łupież to grzybica? Jak powstaje łupież?

Czy łupież jest chorobą zakaźną? Różnica między łupieżem a grzybicą

Łupież (łacińska nazwa – Pityriasis simplex capitis) to bardzo powszechnie występująca choroba skóry głowy, która objawia się nadmiernym złuszczaniem naskórka. Efektem tego są charakterystyczne drobne płatki, które osypują się z włosów, czasem są widoczne także na ubraniach.

W powstawaniu łupieżu biorą udział grzyby, a konkretnie drożdżaki z rodzaju Malassezia. Zaliczają się one do drożdżaków lipofilnych, co oznacza, że aby móc funkcjonować potrzebują tłuszczu. Ze względu na to, że skóra głowy jest bogata w gruczoły łojowe – jest ona dla nich idealnym środowiskiem do bytowania. Drożdżaki Malassezia są zatem naturalnym elementem mikrobiomu skóry głowy każdego człowieka, jednak problem pojawia się wówczas, gdy zaczynają się nadmiernie namnażać, np. na skutek zmian hormonalnych, niewłaściwej pielęgnacji czy stresu. Dochodzi wówczas do zaburzenia równowagi mikrobiomu skóry głowy i tak powstaje łupież.

Łupież, pomimo że w jego powstawaniu biorą udział grzyby, nie jest klasyczną infekcją grzybiczą skóry głowy, którą można się zarazić przez dotyk. Jest on stanem zapalnym wynikającym z zaburzania równowagi mikrobioty skóry. Mimo że nie można się nim zarazić, nie zaleca się używania wspólnych akcesoriów, jak: szczotki, grzebienie, ręczniki. Dodatkowo istotne, aby stosować dobry szampon przeciwłupieżowy.

Mechanizm powstawania łupieżu – zaburzona równowaga triady

Łupież pojawia się wówczas, gdy dochodzi do zachwiania naturalnej równowagi na powierzchni skóry głowy, na którą składają się trzy elementy:

• Sebum, czyli naturalna substancja tłuszczowa produkowana przez gruczoły, która natłuszcza, ale też chroni skórę.
• Mikrobiom, czyli wszelkiego rodzaju mikroorganizmy bytujące na skórze, np. drożdżaki Malassezia.
• Bariera naskórkowa, czyli fizyczna warstwa ochronna skóry, która zatrzymuje wodę oraz chroni przed podrażnieniami.

W sytuacji, gdy jeden lub kilka tych elementów przestaje funkcjonować, tak jak powinien, wówczas skóra staje się bardziej podatna na podrażnienia i intensywniej łuszczy się. Mechanizm, który do jego powstania prowadzi, ma kilka etapów. Zaczyna się od nadmiernej produkcji sebum, co prowadzi do tego, że bytujące na skórze głowy drożdżaki mają więcej pożywienia, przez co ich aktywność wzrasta. W trakcie metabolizowania tłuszczów przez mikroorganizmy wytwarzają się drażniące kwasy tłuszczowe. Jeśli bariera ochronna skóry jest choć trochę osłabiona, wówczas te szkodliwe substancje łatwiej przenikają w głąb skóry, wywołując tym samym stan zapalny. Naturalnym mechanizmem obronnym skóry w takim wypadku jest przyspieszenie procesu odnawiania komórek, aby szybciej pozbyć się podrażnionych warstw, czego efektem jest łupież. W łagodnej postaci ma on zwykle charakter suchy i nie towarzyszy mu stan zapalny. Warto jednak zaznaczyć, że łupież i łojotokowe zapalenie skóry to przypadłości ściśle ze sobą powiązane. Oba problemy związane są z nadmierną aktywnością gruczołów łojowych oraz reakcją skóry na drożdżaki typu Malassezia.

Szampon

PIROLAM^®

Szampon przeciwłupieżowy z działaniem 3 w 1

•   Likwiduje przyczynę łupieżu – grzyby
•   Łagodzi podrażnienie i swędzenie skóry głowy
•   Pielęgnuje i regeneruje włosy i skórę głowy

WIĘCEJ

LEK OTC*

Biologiczne i fizjologiczne przyczyny łupieżu

Nadprodukcja sebum i rola Malassezia

Skóra głowy ma gruczoły łojowe, które produkują sebum, czyli naturalny łój chroniący skórę i włosy. Jeśli dochodzi do nadprodukcji sebum, wówczas skóra, jak i włosy stają się bardziej tłuste. To idealne warunki do namnażania się grzybów, a konkretniej drożdżaków z rodzaju Malassezia. Choć są one stałym elementem naturalnego mikrobiomu skóry głowy, gdy jest ich za dużo wówczas dochodzi do zaburzenia równowagi skóry. Drożdżaki Malassezia zaczynają intensywniej rozkładać sebum, a produkty tego procesu mogą podrażniać naskórek i przyspieszać jego odnowę. W efekcie tego komórki skóry złuszczają się szybciej niż powinny, tworząc właśnie charakterystyczne płatki łupieżu, czemu może towarzyszyć swędzenie i uczucie dyskomfortu skóry głowy.

W trakcie trawienia sebum, którymi żywią się Malassezia, dochodzi do uwalniania się drażniących substancji, jak: nienasycone kwasy tłuszczowe, wśród których istotne znaczenie ma kwas oleinowy. Ten kwas wnika w warstwę rogową naskórka, zaburzając jego integralność i wywołując reakcję zapalną, w szczególności u osób wysoko wrażliwych. To właśnie te kwasy tłuszczowe są bezpośrednią przyczyną świądu i przyspieszonego cyklu odnowy komórkowej naskórka, czego efektem wizualnym są właśnie płatki łupieżu.

Zaburzenia mikrobiomu skóry głowy i osłabienie bariery naskórkowej

Na skórze głowy mieszka cały ekosystem mikroorganizmów, które w równowadze  wspierają jej prawidłowe funkcjonowanie i chronią przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Gdy ta równowaga zostaje zaburzona, wówczas część drobnoustrojów, np. grzybów Malassezia zaczyna się nadmiernie namnażać, co może prowadzić do podrażnień i przyspieszonego złuszczania naskórka czego efektem jest łupież. Równocześnie osłabieniu ulega bariera ochronna naskórka. Gdy jest ona uszkodzona, skóra szybciej traci wodę, staje się bardziej wrażliwa i podatna na podrażnienia i działanie drażniących substancji oraz produktów przemiany materii drożdżaków. To z kolei sprzyja stanowi zapalnemu, swędzeniu i dalszemu łuszczeniu się skóry. Oznacza to, że łupież nie wynika tylko z obecności nadmiernej ilości drożdżaków, ale z połączenia dwóch problemów, czyli zaburzonego mikrobiomu skóry głowy oraz osłabienia bariery naskórkowej.

Predyspozycje genetyczne 

U niektórych osób występuje genetyczna skłonność do nadmiernego rogowacenia się naskórka lub wrażliwości na kwas oleinowy powstający w wyniku rozkładu sebum przez drożdżaki Malassezia. Warto jednak zaznaczyć, że same predyspozycje genetyczne, choć owszem mogą być czynnikiem ryzyka występowania łupieżu, to jednak nie są uważane za bezpośrednią przyczynę łupieżu¹.

 

Brak równowagi bakteryjnej

Nasilenie łupieżu jest ściśle związane z wzajemnymi oddziaływaniami między mikroorganizmami żyjącymi na skórze głowy, w tym także z drożdżakami rodzaju Malassezia, ale też różnymi bakteriami, np.: Propionibacterium acnes czy Staphylococcus epidermidis. Pomimo tego, że bakterie i grzyby nie wykazują ścisłej bezpośredniej korelacji między sobą, to równowaga i wzajemne relacje pomiędzy różnymi gatunkami bakterii oraz obecność grzybów Malassezia wpływają na przebieg i nasilenie łupieżu. To oznacza, że nie tylko sam wzrost grzybów jest ważny, ale także cała społeczność drobnoustrojów, które żyją na skórze głowy razem z nimi i jej interakcje z elementami skóry, np. z sebum, co ma związek z łupieżem³.

Choroby towarzyszące i schorzenia dermatologiczne

Występowanie łupieżu, czyli łagodniejszej formy łojotokowego zapalenia skóry, lub jego nasilenie bardzo często związane jest z różnymi chorobami, co jest szeroko udokumentowane w literaturze naukowej. Do tego typu przypadłości należą, np.:

 

 

Styl życia i czynniki środowiskowe a nawroty łupieżu

Aby walka z łupieżem była skuteczna warto jest zrozumieć, jak duże znaczenie dla stanu skóry głowy mają codzienne nawyki, pielęgnacja, a nawet to, co jemy. Oto co może przyczynić się do uporczywych nawrotów łupieżu.

• Stres i zbyt mała ilość snu. Przewlekły stres to niestety jeden z najsilniejszych czynników, które wywołują różnego rodzaju problemy dermatologiczne, w tym także łupież. Silne napięcie na tle nerwowym powoduje gwałtowny wyrzut kortyzolu, czyli hormonu stresu. A on jest bezpośrednio odpowiedzialny za stymulowanie gruczołów łojowych do intensywniejszej pracy w wytwarzaniu sebum, które jest pożywką dla drożdżaków typu Malassezia – przyczynę łupieżu. Dodatkowo przewlekłe zmęczenie i niewysypianie się uniemożliwiają pełną nocną regenerację bariery hydrolipidowej, co czyni ją bardziej podatną na szkodliwe działanie różnego rodzaju drobnoustrojów.
• Niedobory witamin i minerałów. Na skórę głowy szczególnie pozytywnie oddziałują takie witaminy, jak: witamina B6, która reguluje procesy rogowacenia naskórka, a także nienasycone kwasy tłuszczowe (zwłaszcza omega-3 i omega-6), które uszczelniają płaszcz ochronny skóry, zapobiegając przesuszeniu się skóry, tym samym jej nadmiernemu łuszczeniu się z tego powodu. Na stany zapalne i osłabienia mieszków włosowych z kolei pozytywnie działają: cynk, magnez, żelazo, potas oraz selen. W codziennej diecie warto także ograniczyć cukry proste, jak i mocno przetworzoną żywność.
• Błędy pielęgnacyjno-higieniczne
  
  
  

  Błąd w rutynie	Opis błędu	Konsekwencje dla skóry głowy
  Zbyt rzadkie mycie włosów	Odkładanie się nadmiernej ilości sebum na skórze głowy.	Nadmiar sebum to idealna pożywka dla drożdżaków Malassezia, które są przyczyną łupieżu.
  Zbyt częste mycie włosów (bardziej w kontekście używania do tego mocnych szamponów na bazie SLS/SLES czy dodatku alkoholu)	Codzienne mycie włosów i skóry głowy przy pomocy szamponów na bazie silnych detergentów, jak: SLS/SLES, a w szczególności nie stosując potem masek regenerująco-nawilżających.	Gdy skóra głowy jest często myta silnym szamponem, dochodzi do intensywnego usuwania sebum i naruszenia naturalnej warstwy ochronnej. Skóra wówczas broni się nadprodukcją sebum, aby chronić się przed przesuszeniem, co prowadzi do błędnego koła: nadmierne mycie, chwilowe uczucie świeżości, a potem szybki powrót sebum, świądu i często także łupieżu.
  Zbyt krótkie trzymanie szamponu leczniczego na skórze głowy	Mycie głowy szamponem, a następnie natychmiastowe jego zmycie.	Dobry szampon na łupież zawiera  substancje aktywne, takie jak: cyklopiroksolamina, które nie mają szansy odpowiednio zadziałać jeśli kosmetyk będzie zbyt krótko na włosach. Zazwyczaj tego typu produkt należy pozostawić na skórze głowy na około 3-5 minut, i dopiero po tym czasie spłukać.
  Temperatura wody	Mycie włosów gorącą wodą.	Mycie włosów i skóry głowy gorącą wodą prowadzi do jej przesuszenia czego efektem może być nadmierne złuszczanie się skóry.
  Brak stosowania peelingu skóry głowy	Brak regularnego złuszczania martwego naskórka, powoduje, że zaczyna się on nawarstwiać.	Rezygnacja z regularnego wykonywania peelingu skóry głowy (przynajmniej 1-2 razy w tygodniu) utrudnia skutecznie usuwanie martwego naskórka podczas zwykłego mycia szamponem. Dodatkowo skóra gorzej oddycha i mniej skutecznie wchłania substancje aktywne z kosmetyków pielęgnacyjnych i leczniczych.
  Niedokładne spłukiwanie włosów i skóry głowy	Pozostawienie na skórze głowy resztek detergentu lub odżywki.	To szybka droga do zapychania mieszków włosowych, jak i tworzenia się podrażnień.

  
  
  
• Czynnikiśrodowiskowe i zewnętrzne
  
  

  Czynnik zewnętrzny	Mechanizm działania	Konsekwencje dla skóry głowy
  Noszenie nieprzepuszczalnych powietrze czapek	Noszenie czapek, ale też innych nakryć głowy, które nie przepuszczają powietrza podnosi temperaturę oraz wilgotność.	Wilgotne i ciepłe środowisko to idealne warunki rozwoju i rozmnażania się drożdżaków Malassezia. W takich warunkach ich liczba szybko rośnie, co sprzyja podrażnieniom skóry, a także nasileniu się łuszczenia, jak również nawrotom łupieżu.
  Częste przebywanie w klimatyzowanych lub ogrzewanych pomieszczeniach	Niska wilgotność powietrza sprzyja przesuszaniu się skóry.	Częste przebywanie w klimatyzowanych lub ogrzewanych pomieszczeniach może spowodować wystąpienie łupieżu, zwłaszcza w suchej formie, który wynika z odwodnienia skóry.
  Zanieczyszczenia powietrza	Osiadanie pyłów (zwłaszcza smogu) i metali ciężkich na skórze.	Generowanie stresu oksydacyjnego, nasilenie stanów zapalnych oraz zaburzeń mikrobiomu skóry głowy.
  Twarda woda	Wysoka zawartość minerałów, takich jak: wapń i magnez, które osadzają się na włosach.	Minerały, które osadzają się na włosach utrudniają właściwe spłukanie szamponu i innych kosmetyków pielęgnacyjnych.
  Promieniowanie UV	Poparzenie słoneczne przedziałka, przesuszenie skóry głowy.	Długotrwała ekspozycja na promienie UV prowadzi do przesuszenia skóry oraz naruszenia jej naturalnej bariery ochronnej. Skóra zaczyna się wtedy bronić, dlatego przyspiesza proces złuszczania, co może nasilać objawy łupieżu.

  
  

 

Pytania i odpowiedzi

Czy łupież zawsze oznacza obecność grzyba?

Tak, w większości przypadków. Jeśli mówimy o klasycznym rodzaju łupieżu, jak: suchy i tłusty, jego pojawienie się wynika z nadmiernego namnażania się grzybów, dokładnie drożdżaków z rodzaju Malassezia. Efektem tego są charakterystyczne białe lub nieco bardziej żółte drobinki, które czasem osypują się na ubranie. W łupieżu suchym skóra wydaje się odwodniona, jednak grzyby i tak bytują na jej powierzchni, żywiąc się sebum, nawet jeśli jego ilość jest znikoma.

Dlaczego stres nasila łupież?

Stres ma ścisły związek z nasileniem się objawów łupieżu. Przewlekłe napięcie nerwowe powoduje wyrzut kortyzolu, czyli hormonu stresu, który pobudza pracę gruczołów łojowych, a także wpływa na intensywniejszą reakcję zapalną skóry. Efektem tego jest nadmierna produkcja sebum i namnażanie się drożdżaków odpowiedzialnych za powstawanie łupieżu. Więcej sebum oznacza więcej pożywienia dla grzybów bytujących na skórze głowy, a to z kolei zaostrza stan zapalny i łuszczenie.

Czy dieta może wyleczyć łupież?

Dieta, nawet najbardziej zbilansowana, nie jest w stanie spowodować, że łupież zniknie, aczkolwiek jest z pewnością dobrym wsparciem od wewnątrz. Dla dobrej kondycji skóry głowy istotne znaczenie ma uzupełnianie niedoborów, takich składników, jak: kwasy omega-3, omega-6, witamin z grupy B, cynku oraz żelaza.

Czy łupieżem można się zarazić od innej osoby?

Nie. Łupież to nie jest choroba zakaźna, gdyż nie wywołują jej żadne obce patogeny, którymi można zarazić się od innych, np. używając tego samego grzebienia. Grzyby odpowiedzialne za powstawanie łupieżu naturalnie bytują na ludzkiej skórze głowy, a problem z nimi pojawia się dopiero wtedy, gdy zaczynają się nadmiernie namnażać, co wiąże się z zaburzeniem równowagi mikrobiomu skóry głowy, czym nie da się od kogokolwiek zarazić.

 

Powiązane artykuły: 

Jak walczyć z łupieżem? >>
Łupież - charakterystyka skórnego problemu >>
Łupież i jego objawy >> 
Szampon na łupież - tłusty, suchy. Jaki wybrać? >>
Łupież – kuracja i pielęgnacja skóry głowy >>
Domowe sposoby na łupież – tłusty i suchy >>
Nadmierne wydzielanie sebum - jak zmniejszyć? >>

 

Bibliografia:

1. The Genetics of Seborrheic Dermatitis: A Candidate Gene Approach and Pilot Genome-Wide Association Study. Martijn G.H. Sanders, Luba M. Pardo, André G. Uitterlinden, Adrian M. Smith,  Rebecca S. Ginger, Tamar Nijsten. Volume 138, Issue 4p991-993April 2018. https://www.jidonline.org/article/S0022-202X(17)33228-1/fulltext [dostęp 13.12.2025]
2. Seborrheic Dermatitis Revisited: Pathophysiology, Diagnosis, and Emerging Therapies—A Narrative Review. Francisco José Navarro Triviño, Juan Pablo Velasco Amador, Irene Rivera Ruiz. PubMed PMCID: PMC12562114. 2025 Oct 9;13(10):2458. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12562114/ [dostęp 15.12.2025]
3. Dandruff is associated with the conjoined interactions between host and microorganisms. Zhijue Xu, Zongxiu Wang 2, Chao Yuan, Xiaoping Liu, Fang Yang, Ting Wang, Junling Wang, Kenji Manabe, Ou Qin, Xuemin Wang, Yan Zhang, Menghui Zhang. PubMed PMCID: PMC4864613. 2016 May 12;6:24877. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4864613/ [dostęp 14.12.2025]
4. Seborrheic Dermatitis Is Related to Motor Symptoms in Parkinson’s Disease. Svetlana Tomic, Igor Kuric, Tihana Gilman Kuric, Zvonimir Popovic, Jagoda Kragujevic. PubMed PMCID: PMC9669556. 2022 Jul 14;18(6):628–634. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9669556/ [dostęp 15.12.2025]
5. Prevalence and association of psoriasis with seborrhoeic dermatitis: a systematic review and meta-analysis. Christy H Chang, Emmanuelle Hanna, Meredith Tyree Polaskey, Denise Nunes, Jaewoo Kim, Raj Chovatiya. Clinical and Experimental Dermatology, Volume 49, Issue 8, August 2024, Pages 904–906. https://doi.org/10.1093/ced/llae072 [dostęp 15.12.2025]
6. Folikulocentryczna perspektywa patogenezy łupieżu: Czy uciążliwa przypadłość może być spowodowana zmianami w naturalnym mechanizmie wydzielniczym? Susan L. Limbu, Talveen S. Purba, Matthew Harries, Tongyu C. Wikramanayake, Maria Miteva, Ranjit K. Bhogal, Katarzyna A. O'Neill, Ralf Paus. 2021 r. onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bies.202100005 [dostęp 11.12.2025]
7. Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review. Luis J Borda, Tongyu C Wikramanayake. PubMed PMCID: PMC4852869. J. Clin Investig Dermatol. 2015 Dec 15;3(2):10.13188/2373-1044.1000019. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4852869/ [dostęp 13.12.2025]
8. The role and prospects of skin microbiota in dermatosis. Yuanyuan Chen, Zhijian Yao, Zhuren Ruan, Gao Wei, Wenjun Zheng, Xianghui Li. PubMed PMCID: PMC12171259. 2025 Jun 14. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12171259/ [dostęp 14.12.2025]
9. DANDRUFF: THE MOST COMMERCIALLY EXPLOITED SKIN DISEASE. S. Ranganathan, T. Mukhopadhyay. PubMed PMCID: PMC2887514. 010 Apr-Jun;55(2):130–134. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2887514/ [dostęp 15.12.2025]
10.  Dandruff is associated with the conjoined interactions between host and microorganisms. Zhijue Xu, Zongxiu Wang, Chao Yuan, Xiaoping Liu, Fang Yang, Ting Wang, Junling Wang, Kenji Manabe, Ou Qin, Xuemin Wang, Yan Zhang, Menghui Zhang. PubMed PMCID: PMC4864613. 2016 May 12;6:24877. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4864613/ [dostęp 15.12.2025]
11.  A folliculocentric perspective of dandruff pathogenesis: Could a troublesome condition be caused by changes to a natural secretory mechanism? Susan L. Limbu, Talveen S. Purba, Matthew Harries, Tongyu C. Wikramanayake, Mariya Miteva, Ranjit K. Bhogal, Catherine A O'Neill, Ralf Paus. PubMed PMID: 34486144. 2021 Oct;43(10):e2100005. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34486144/ [dostęp 15.12.2025]

 

PIR/2026/84