Stopa cukrzycowa a grzybica – dlaczego diabetycy muszą reagować natychmiast?

Dlaczego paznokcie u diabetyka wyglądają inaczej? Związek cukrzycy z kondycją stóp

Wygląd stóp jest lustrzanym odbiciem poziomu wyrównania metabolicznego pacjenta. Paznokcie u osób zmagających się z cukrzycą pełnią funkcję swoistego barometru. Długotrwale podwyższony poziom glukozy we krwi (hiperglikemia) wpływa destrukcyjnie na tkanki, w tym na macierz paznokcia i skórę. Tym samym wygląd paznokci może odzwierciedlać stan zdrowia, w tym choroby ogólnoustrojowe jak cukrzyca. Co więcej, uszkodzona płytka paznokcia, onycholiza czy mikrourazy stwarzają idealne warunki dla rozwoju patogenów.

Paznokcie są nie tylko barometrem cukrzycy, ale też pożywką dla patogenów. Wysoki poziom cukru w tkankach to nie tylko problem metaboliczny, ale także czynnik sprzyjający kolonizacji drobnoustrojów. Glukoza jest doskonałą pożywką dla grzybów z rodziny dermatofitów oraz drożdżaków. U diabetyków stężenie glukozy w wysięku z tkanek czy w pocie jest wyższe, co sprawia, że grzybica rozwija się znacznie szybciej i agresywniej niż w populacji ogólnej.

Dlaczego paznokieć zmienia strukturę? Za zmianę wyglądu płytki odpowiada proces zwany glikacją białek. W uproszczeniu polega on na przyłączaniu się cząsteczek glukozy do białek, w tym keratyny – głównego budulca paznokcia. „Zcukrzona” keratyna traci swoje naturalne właściwości: elastyczność i odporność mechaniczną. W efekcie paznokcie stają się twarde, a jednocześnie kruche, żółkną i tracą przejrzystość. Zjawisko to, w połączeniu z zaburzeniami mikrokrążenia, prowadzi do stopniowej degeneracji aparatu paznokciowego.

 

GRZYBICA SKÓRY

PIROLAM^®

Ciclopirox olaminum

Pirolam z wygodną pompką rozpyla odpowiednią dawkę leku na skórę zaatakowaną przez grzybicę.

WIĘCEJ

LEK OTC*

Charakterystyczne objawy grzybicy i zmian cukrzycowych na paznokciach

Rozpoznanie zagrożenia na wczesnym etapie jest kluczowe dla uniknięcia tzw. zespołu stopy cukrzycowej. Nie każdy wie, że zmienione paznokcie to widoczny objaw cukrzycy i podwyższonego cukru we krwi. Pacjenci często pytają, jak wyglądają pierwsze objawy stopy cukrzycowej w obrębie paznokci. Obraz kliniczny jest zazwyczaj złożony i łączy cechy infekcji grzybiczej z deformacjami wynikającymi z samej cukrzycy.

Zazwyczaj zaobserwować można zmiany barwy i struktury. Zdrowy paznokieć powinien być gładki, lśniący i lekko różowy. U diabetyka z infekcją grzybiczą obserwujemy:

• Przebarwienia: żółte, brązowe lub szare zabarwienie. Często pojawiają się też białe plamy (powierzchowna grzybica stóp).
• Zmianę faktury: paznokcie stają się grubsze (hiperkeratoza), a jednocześnie bardziej kruche i łamliwe. Płytka może mieć nieregularny wzrost, przez co staje się krzywa, wygięta. Charakterystyczne są poziome rowki, nierówna i pofałdowana powierzchnia oraz pęknięcia, łuszczenie i rozwarstwienie. Towarzyszy temu rogowacenie podpaznokciowe – pod wolnym brzegiem paznokcia gromadzą się masy rogowe, które unoszą płytkę (onycholiza), tworząc idealną, wilgotną niszę dla rozwoju grzybów i beztlenowych bakterii. Takie środowisko sprawia, że leczenie grzybicy stóp i paznokci u diabetyków jest procesem długotrwałym i wymagającym specjalistycznych preparatów.
• Tendencję do wyginania się: pojawia się tzw. szponowatość, czyli silne pogrubienie paznokcia i jego zakrzywienie wzdłuż osi, często spiralne. Może to stwarzać problemy nie tylko natury estetycznej, ale też pielęgnacyjnej, ponieważ takie paznokcie najzwyczajniej trudniej się obcina i o nie dba.
  
  

Dlaczego grzybica jest śmiertelnie niebezpieczna dla stopy cukrzycowej?

Wielu pacjentów bagatelizuje zmiany grzybicze, traktując je wyłącznie jako problem estetyczny. W przypadku cukrzycy takie podejście może mieć tragiczne skutki. Grzybica nie jest chorobą izolowaną – stanowi zapalnik dla kaskady powikłań prowadzących do owrzodzeń. Może pojawić się neuropatia lub angiopatia:

• Brak czucia (neuropatia). Neuropatia czuciowa to podstępny wróg. Wysoki poziom cukru uszkadza włókna nerwowe, odbierając pacjentowi zdolność odczuwania bólu, dotyku i temperatury. Diabetyk może nie czuć, że zgrubiały, zagrzybiony paznokieć wbija się w sąsiedni palec lub że pod płytką toczy się proces ropny.
• Brak ukrwienia (angiopatia). Makro- i mikroangiopatia to uszkodzenia naczyń krwionośnych. Zwężone tętnice nie są w stanie dostarczyć do stóp wystarczającej ilości tlenu, składników odżywczych oraz komórek układu odpornościowego i leków. Nawet najlepsze żywienie w grzybicy i suplementacja mogą okazać się niewystarczające, jeśli krew nie dociera do zmienionych chorobowo tkanek. Niedokrwienie sprawia, że rany się nie goją, a infekcja grzybicza błyskawicznie rozprzestrzenia się na głębsze struktury.
  
  

Nie pomagają tutaj wrastające paznokcie. Zdeformowana przez grzybicę płytka ma tendencję do wrastania w wały okołopaznokciowe. Przy braku czucia wrastający paznokieć działa jak ciało obce, powodując głębokie rany i ziarninę, będące bezpośrednim wstępem do stopy cukrzycowej.

Wrota zakażenia – od grzybicy do amputacji

Mechanizm powstawania groźnych owrzodzeń często wygląda następująco:

1. Nieleczona grzybica osłabia strukturę skóry (maceracja naskórka, pęknięcia między palcami itp.).
2. Przez mikrourazy wnikają groźne bakterie (np. gronkowiec złocisty, paciorkowce).
3. Powstaje stan zapalny, który z powodu słabego ukrwienia przekształca się w martwicę.       
4. Zakażenie obejmuje kości i szpik, co w skrajnych przypadkach kończy się amputacją.

Czynniki ryzyka – co sprzyja rozwojowi infekcji u cukrzyków?

Świadomość czynników ryzyka pozwala na skuteczniejszą profilaktykę. Poza samą hiperglikemią istnieje szereg błędów i uwarunkowań, które mogą prowadzić do rozwoju infekcji.

Niewłaściwa higiena i obuwie

Noszenie zbyt ciasnego, nieprzewiewnego obuwia to jeden z głównych grzechów diabetyków. Ucisk powoduje niedokrwienie miejscowe i mikrourazy, a brak wentylacji sprzyja wilgoci, która jest idealnym środowiskiem dla rozwoju grzybów. Równie niebezpieczne są błędy w pielęgnacji domowej. Zbyt krótkie obcinanie paznokci, zaokrąglanie ich brzegów (zamiast obcinania na prosto) oraz używanie niezdezynfekowanych narzędzi to prosta droga do zranień. U diabetyka nawet drobne skaleczenie cążkami może goić się tygodniami.

Deformacje ortopedyczne

Cukrzyca prowadzi do zaniku mięśni stopy i zmian w jej architekturze (neuropatia ruchowa). Powstają palce młotkowate, halluksy czy płaskostopie. Zmieniony kształt stopy powoduje, że w standardowym obuwiu dochodzi do otarć w nietypowych miejscach. Paznokcie na zdeformowanych palcach są nieustannie uciskane, co sprzyja ich uszkodzeniom i ułatwia wniknięcie patogenów wywołujących grzybice powierzchowne skóry i paznokci.

 

Pielęgnacja i profilaktyka – jak uratować stopę?

Walka o zdrowe stopy w cukrzycy to walka o zachowanie sprawności. Kluczem jest profesjonalna opieka i codzienna dyscyplina. Warto pamiętać, że profilaktyka i odpowiednia pielęgnacja mogą zapobiec powikłaniom stopy cukrzycowej, takim jak [3]:

• rany,
• infekcje,
• amputacje.

W tym zakresie warto przestrzegać dwóch ważnych zaleceń: regularnej kontroli stanu paznokci oraz wizyty u specjalisty (podologa lub lekarza), gdy pojawią się niepokojące objawy.

Codzienna pielęgnacja – jakie produkty warto stosować?

Dzięki prostym zabiegom pielęgnacyjnym można znacznie zmniejszyć ryzyko infekcji i innych czynników sprzyjających stopie cukrzycowej. W profilaktyce sprawdzi się roztwór/żel na grzybicę, który może łagodzić objawy grzybicy paznokci lub lakier na grzybicę paznokci - kosmetyk, który tworzy na paznokciu niewidzialną warstwę i sprzyja zwalczaniu niektórych szczepów grzybów.

Warto postawić również na produkt, jakim jest odżywka do paznokci, w celu wzmocnienia płytki paznokcia i zmniejszenia ryzyka rozwoju grzybicy. Odżywka to także dobry sposób na regenerację płytki po przebytej infekcji.

 

Pytania i odpowiedzi

Czy diabetyk może samodzielnie leczyć grzybicę paznokci domowymi sposobami?

Absolutnie nie. Domowe metody, takie jak moczenie stóp w occie, czosnku czy sodzie, mogą drastycznie podrażnić delikatną skórę diabetyka, prowadząc do maceracji naskórka i powstania ran trudnych do zagojenia. Leczenie musi być prowadzone pod nadzorem lekarza lub podologa.

Jak często diabetyk powinien odwiedzać podologa?

Zaleca się wizyty profilaktyczne co 4–6 tygodni. Taka częstotliwość pozwala specjaliście na bieżąco kontrolować wzrost paznokci, usuwać zrogowacenia i wychwycić ewentualne pierwsze objawy paznokciowe w stopie cukrzycowej na etapie, gdy są one w pełni wyleczalne. Regularność jest kluczem do uniknięcia powikłań.

Dlaczego nie czuję bólu przy wrastającym paznokciu, skoro mam cukrzycę?

Jest to wynik neuropatii cukrzycowej, czyli uszkodzenia obwodowego układu nerwowego przez przewlekle wysoki poziom glukozy. Utrata czucia bólu (a także temperatury i dotyku) jest objawem bardzo niebezpiecznym, ponieważ pozbawia pacjenta naturalnego systemu ostrzegawczego. Organizm „nie informuje” o toczącym się procesie zapalnym lub urazie, co sprawia, że pacjent może chodzić z wrastającym paznokciem lub raną przez wiele dni, nieświadomy zagrożenia, aż do momentu wdarcia się masywnej infekcji.

 

Powiązane artykuły: 

Stopa atlety – czym jest? Przyczyny i leczenie >>
Grzybica stóp >>
Wszystko o grzybicy >> 

Bibliografia:

1. Lipsky B.A., et al., Diagnosis and management of diabetic foot infections, Clinical Infectious Diseases, 2012; pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22619242/ (dostęp 16.12.2025).
2. Gupta A.K., et al., Onychomycosis in the 21st Century: An Update on Diagnosis, Epidemiology, and Treatment, Journal of Cutaneous Medicine and Surgery, 2017, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28639462/ (dostęp 16.12.2025).
3. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2023, ptdiab.pl/zalecenia-ptd/zalecania-aktywni-czlonkowie-2023  (dostęp 16.12.2025).

 

PIR/2026/95