Stopa atlety czy zwykłe przesuszenie? Jak odróżnić grzybicę od innych dolegliwości?
Przedstawione poniżej treści nie mają charakteru promocyjnego. Ich wyłącznym celem jest edukacja i podniesienie poziomu wiedzy odbiorcy na temat zdrowia. Należy jednak pamiętać, że żadna z informacji nie może zastąpić porady lekarskiej lub konsultacji z farmaceutą.
Czy swędzenie w obrębie podeszwy stóp to tylko efekt nowych butów i intensywnego treningu, czy może początek uporczywej infekcji grzybiczej? Grzybica stóp – zwana również stopą atlety – jest jedną z najczęściej rozpoznawanych infekcji dermatologicznych w populacji dorosłych, a jej objawy bywają mylone z innymi zmianami skórnymi – od prostego przesuszenia, przez łuszczycę, aż po kontaktowe zapalenie skóry. Rozróżnienie tych stanów ma bardzo duże znaczenie – nie tylko ze względu na skuteczność leczenia, ale także na komfort życia i ryzyko powikłań.
Czym jest stopa atlety i kogo najczęściej dotyczy?
Stopa atlety to potoczna nazwa grzybicy stóp – schorzenia dermatologicznego znanego w literaturze medycznej jako tinea pedis. Jest to infekcja zakaźna skóry, wywoływana przez dermatofity, czyli grzyby zdolne do namnażania się w warstwie rogowej naskórka. Za rozwój choroby najczęściej odpowiadają gatunki Trichophyton rubrum oraz Trichophyton mentagrophytes, które wyjątkowo dobrze czują się w ciepłym i wilgotnym środowisku, takim jak przestrzenie między palcami stóp czy wnętrze zakrytego i nieprzewiewnego obuwia. Zakażenie może utrzymywać się przez długi czas, stopniowo obejmując kolejne obszary skóry, a nieleczone – prowadzić do nawrotów i nadkażeń.
Choć nazwa stopa atlety może sugerować problem dotyczący głównie sportowców, w rzeczywistości jest to jedno z najczęściej występujących schorzeń dermatologicznych w populacji ogólnej. Szacuje się, że objawy grzybicy stóp występują u około 20% dorosłych. W grupach zwiększonego ryzyka – np. osób regularnie uprawiających sport, które korzystają z basenów, saun, siłowni czy wspólnych pryszniców – częstość występowania grzybicy jest o wiele wyższa. W badaniu obejmującym piłkarzy profesjonalnych i akademickich wskaźnik tinea pedis wyniósł aż 69% u mężczyzn, a u kobiet 43%, podczas gdy odsetek w grupie nie-sportowców był znacznie niższy.
PIROLAM®
Ciclopirox olaminumPirolam z wygodną pompką rozpyla odpowiednią dawkę leku na skórę zaatakowaną przez grzybicę.
WIĘCEJ
Przyglądając się stopom, często można zauważyć oznaki łuszczenia, szorstkości czy przesuszenia skóry. Jednak wcale nie muszą to być stopy atlety – choć objawy bywają podobne, ich przyczyna jest zupełnie inna. Grzybica stóp to choroba zakaźna, wywoływana przez konkretny patogen chorobotwórczy. Z kolei zwykłe przesuszenie nie ma charakteru infekcyjnego – to raczej efekt osłabienia naturalnej bariery ochronnej skóry, utraty lipidów i wody. Powodem tego stanu rzeczy nie są drobnoustroje, a np. naturalne procesy starzenia, przewlekłe choroby (np. cukrzyca, zaburzenia pracy tarczycy), częsty kontakt z detergentami lub brak nawilżenia na co dzień.
Przyczyny i czynniki ryzyka – dlaczego chorujemy?
Niektóre okoliczności i zachowania ułatwiają grzybom dostęp do skóry. Oto najważniejsze przyczyny i czynniki ryzyka grzybicy (stopy atlety):
- Sprzyjające środowisko dla grzyba – grzyby wywołujące stopę atlety najlepiej rozwijają się w ciepłym i wilgotnym środowisku, szczególnie między palcami stóp. Wilgoć powstaje naturalnie w wyniku pocenia, a jeśli stopy nie są dokładnie osuszone, staje się idealnym miejscem dla namnażania grzybów.
- Zakryte obuwie i syntetyczne skarpety – noszenie ciasnego, nieprzewiewnego obuwia i skarpet z materiałów syntetycznych zatrzymuje pot i ogranicza przepływ powietrza, tworząc mikroklimat sprzyjający rozwojowi dermatofitów.
- Częste przebywanie w obiektach użyteczności publicznej – chodzenie boso po wilgotnych powierzchniach w obiektach sportowych (np. na basenie) zwiększa ryzyko kontaktu z grzybami. Mogą być one obecne na podłodze lub ścianach i stamtąd łatwo przenoszą się na skórę stóp.
- Niewłaściwa higiena – brak regularnego mycia i dokładnego osuszania stóp tworzy wilgotne środowisko, w którym grzyby łatwo się rozwijają.
- Kontakt z zakażonymi przedmiotami – dzieląc się butami, skarpetami czy ręcznikami z osobą chorą, ryzyko zakażenia rośnie.
- Intensywny wysiłek fizyczny i nadmierna potliwość – osoby aktywne fizycznie częściej mają wilgotne stopy, a to ułatwia dermatofitom kolonizację skóry. Ryzyko rośnie przy długich, wymagających treningach w obuwiu, które nie odprowadza potu.
Jak odróżnić grzybicę od suchej skóry? Analiza objawów
Zmiany skórne w obrębie stóp mogą mieć różne przyczyny. Choć na pierwszy rzut oka różnice między stopą atlety a zwykłym przesuszeniem mogą wydawać się subtelne, obserwacja objawów pozwala na szybką identyfikację problemu i wdrożenie właściwego postępowania (w zależności od diagnozy).
Objawy stopy atlety
Grzybica stóp najczęściej pojawia się w przestrzeniach między palcami, zwłaszcza między czwartym a piątym. W początkowej fazie skóra może być zaczerwieniona i delikatnie napięta, a z czasem pojawiają się na niej białe, wilgotne obszary oraz drobne pęcherzyki wypełnione płynem. W miarę postępu choroby mogą powstać pęknięcia i łuszczące się płaty skóry. Temu procesowi towarzyszy zazwyczaj nieprzyjemny zapach oraz intensywne swędzenie i pieczenie, które nasila się po zdjęciu butów.
Objawy suchej skóry
Sucha skóra stóp wygląda zupełnie inaczej niż przy grzybicy. Zmiany zwykle dotyczą pięt lub całej powierzchni podeszwy, która staje się szorstka, matowa, zrogowaciała i skłonna do pęknięć. Przy zwykłym przesuszeniu raczej nie pojawiają się pęcherzyki z płynem. Natomiast swędzenie lub pieczenie – jeśli występują – są łagodne, a nieprzyjemny zapach praktycznie się nie pojawia.
Tabela. Porównanie stopy atlety i przesuszenia skóry pod względem najważniejszych objawów.
|
Cecha / Objaw |
Stopa atlety (grzybica stóp) |
Przesuszenie skóry |
|
Lokalizacja zmian |
Przestrzenie międzypalcowe (najczęściej między 4. a 5. palcem), rzadziej cała powierzchnia stopy |
Pięty, podeszwa stopy, sporadycznie boczne krawędzie stóp |
|
Wygląd skóry |
Zaczerwienienie, białe zmacerowane obszary, pęcherzyki z płynem, pęknięcia i łuszczenie płatowe |
Szorstka, matowa, zrogowaciała skóra, pęknięcia suche, bez wysięku |
|
Odczucia |
Intensywne swędzenie i pieczenie, nasilające się po zdjęciu butów |
Zwykle brak świądu lub łagodne uczucie napięcia skóry |
|
Zapach |
Często nieprzyjemny, charakterystyczny |
Zwykle brak nieprzyjemnego zapachu |
|
Przyczyna |
Infekcja grzybicza wywołana przez dermatofity |
Utrata wilgoci i zaburzenie bariery ochronnej skóry, cznniki mechaniczne lub wiekowe |
|
Zakaźność |
Tak, choroba zakaźna – przenosi się bezpośrednio lub pośrednio |
Nie jest zaraźliwa |
|
Ryzyko nawrotów |
Wysokie, szczególnie przy braku profilaktyki |
Niskie, nawroty rzadkie, zwykle wynikają z dalszego przesuszenia lub niewłaściwej pielęgnacji |
|
Leczenie / pielęgnacja |
Preparaty przeciwgrzybicze (terbinafina, klotrimazol, itd.), czasem podolog, laseroterapia |
Nawilżanie, odżywianie skóry, delikatne złuszczanie, zmiana detergentów i obuwia |
Leczenie stopy atlety – preparaty i terapie
Podczas gdy zwykłe przesuszenie skóry można wyeliminować dzięki nawilżaniu i regeneracji bariery ochronnej, stopa atlety wymaga leczenia przyczynowego.
Leczenie grzybicy stóp zazwyczaj zaczyna się od działania miejscowego, czyli stosowania leków bezpośrednio na zmienione chorobowo obszary. Do wyboru są różne środki – kremy, maści, spraye czy pudry – dzięki czemu można dopasować sposób aplikacji do potrzeb pacjenta. Najważniejszą rolę odgrywają tu substancje czynne o działaniu przeciwgrzybiczym, takie jak klotrimazol, mikonazol, terbinafina czy ketokonazol – hamują rozwój dermatofitów i stopniowo przywracają skórze prawidłową strukturę. Regularne stosowanie preparatów zgodnie z zaleceniami pozwala zazwyczaj na zwalczenie infekcji i ograniczenie ryzyka nawrotów. W razie potrzeby można też zastosować środki doustne.
W bardziej zaawansowanych przypadkach leczenie może wymagać wsparcia specjalisty podologa, który w pierwszej kolejności ocenia zmiany, a następnie dokładnie oczyszcza skórę i dobiera terapię dopasowaną do stopnia zaawansowania infekcji. Nowoczesna podologia oferuje również innowacyjne metody wspomagające leczenie, np. laser Lunula. To bezbolesna procedura, która nie tylko działa grzybobójczo, ale również stymuluje układ odpornościowy do walki z infekcją, przyspieszając regenerację skóry i zwiększając skuteczność terapii.
Dodatkowym wsparciem tych działań może być dieta – chociaż nie ma jednego zalecanego modelu żywienie w grzybicy, zdrowe odżywianie często staje się wsparciem dla układu odpornościowego i mikrobioty organizmu. Jadłospis bogaty w warzywa, owoce, błonnik pokarmowy, kwasy tłuszczowe omega‑3 oraz odpowiednie witaminy i mikroelementy może – w sposób pośredni – pomóc w walce z infekcjami, również grzybiczymi.
Profilaktyka – jak zapobiegać nawrotom i infekcjom?
Stopy atlety to problem, który może nawracać po zakończeniu leczenia. Dlatego warto wdrożyć proste, codzienne nawyki, które ograniczają namnażanie grzybów i zmniejszają ryzyko ponownego zakażenia. Profilaktyka koncentruje się przede wszystkim na aspektach higienicznych i obejmuje:
- higienę i dokładne osuszanie stóp – ze szczególnym uwzględnieniem przestrzeni między palcami,
- dobór obuwia i skarpet – noszenie przewiewnych butów z naturalnych materiałów oraz skarpet wykonanych z bawełny lub innych tkanin, które dobrze absorbują wilgoć, pozwala ograniczyć potliwość i mikrośrodowisko sprzyjające infekcji,
- ochronę stóp w miejscach publicznych – podczas korzystania z basenów, saun, pryszniców i szatni warto zawsze zakładać klapki lub inne obuwie ochronne,
- częstą zmianę skarpet i wietrzenie obuwia – warto naprzemienne używać kilka par butów, aby każda mogła dobrze wyschnąć.
Znajomość objawów i mechanizmów powstawania grzybicy (stopy atlety) pozwala nie tylko skutecznie ją leczyć, ale przede wszystkim zapobiegać nawrotom. A wiedza o tym, jak odróżnić infekcję grzybiczą od zwykłego przesuszenia, pozwala lepiej planować pielęgnację i podejmować decyzje, które realnie poprawiają komfort życia.
Pytania i odpowiedzi
Czy stopą atlety można się zarazić?
Tak, stopa atlety jest chorobą zakaźną. Zakażenie może nastąpić zarówno bezpośrednio, poprzez kontakt ze skórą chorego, jak i pośrednio, np. przez wspólne ręczniki, obuwie, skarpetki czy chodzenie boso po wilgotnej powierzchni w szatniach, saunach i na basenach.
Jak szybko wyleczyć grzybicę między palcami?
Leczenie miejscowe preparatami przeciwgrzybiczymi, zawierającymi np. terbinafinę lub klotrimazol, zwykle przynosi ulgę w swędzeniu i zaczerwienieniu już po kilku dniach stosowania. Jednak pełną kurację należy kontynuować zgodnie z zaleceniami lekarza – zwykle 2–4 tygodnie, aby zminimalizować ryzyko nawrot
Czy sucha skóra na piętach to też grzybica?
Najczęściej nie – suchość i pęknięcia na piętach są wynikiem hiperkeratozy, czyli nadmiernego rogowacenia naskórka. Niekiedy jednak grzybica w postaci mokasynowej obejmuje podeszwę stopy i również powoduje łuszczenie i suchość skóry. W razie wątpliwości warto wykonać badanie mykologiczne.
Kiedy warto udać się do lekarza lub podologa?
Warto udać się do podologa lub dermatologa, jeśli objawy są intensywne, utrzymują się mimo stosowania preparatów bez recepty, nawracają często lub obejmują również paznokcie.
Powiązane artykuły:
Stopa atlety – czym jest? Przyczyny i leczenie >>
Kogo najczęściej dotyka grzybica >>
6 zasad zapobiegania grzybicy paznokci >>
Bibliografia:
- Leung AK, Barankin B, Lam JM, Leong KF, Hon KL. Tinea pedis: an updated review. Drugs Context. 2023 Jun 29;12:2023-5-1. doi: 10.7573/dic.2023-5-1. PMID: 37415917; PMCID: PMC10321471.
- Grzybica stóp. Epidemiologia, leksykon.com.pl/leksykon-chorob/grzybica-stop/epidemiologia [dostęp 14.12.2025].
- Pickup T.L. i in., Prevalence of tinea pedis in professional and college soccer players versus non-athletes, Clin J Sport Med. 2007 Jan;17(1):52-4. doi: 10.1097/JSM.0b013e31802ed88e. PMID: 17304007.
- Nigam PK i in., Tinea Pedis. [Updated 2023 Oct 29]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470421/.
- Jawhara S., Healthy Diet and Lifestyle Improve the Gut Microbiota and Help Combat Fungal Infection, Microorganisms. 2023 Jun 11;11(6):1556. doi: 10.3390/microorganisms11061556. PMID: 37375058; PMCID: PMC10302699.
- Gupta A.K. i in., Hygiene Practices Against Dermatophytic Fungi: A Review of Strategies to Combat Antifungal Resistance, Biology (Basel). 2025 Aug 7;14(8):1016. doi: 10.3390/biology14081016. PMID: 40906175; PMCID: PMC12383997.
PIR/2026/94
