Grzybice skóry gładkiej

Co to jest grzybica skóry gładkiej?

Grzybica skóry gładkiej występuje głównie na odsłoniętych częściach ciała, czyli na twarzy, szyi i na rękach, jednak może zajmować również obszary zasłonięte - klatkę piersiową, plecy, ramiona oraz kończyny dolne. Jest to jedna z najczęściej diagnozowanych grzybic skóry, a jej wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznego leczenia.

Do grzybicy skóry gładkiej zaliczamy grzybicę stóp, która może stanowić nawet 1/3 przypadków. Poza tym możemy także wyróżnić dość częstą grzybicę pachwin, dłoni. W zależności od lokalizacji zmian skórnych przebieg infekcji może być odmienny, traktujemy je jako oddzielne postacie grzybicy skóry. Warto zaznaczyć, że grzybica skóry rąk często jest mylona z innymi schorzeniami, co utrudnia diagnostykę.

Dlaczego grzyby atakują skórę? Rola keratyny

Grzyby chorobotwórcze, zwane dermatofitami, posiadają unikalną zdolność do atakowania skóry, włosów i paznokci, ponieważ żywią się keratyną – białkiem budulcowym tych struktur. Dermatofity produkują enzymy keratolityczne, które rozkładają keratynę, umożliwiając im wnikanie w głąb naskórka i dalszy rozwój. Jest to główna przyczyna rozwoju infekcji.

Warunki sprzyjające rozwojowi grzybicy to:

• Ciepło i wilgoć – to idealne środowisko dla rozwoju grzybów, często występujące w fałdach skórnych, na stopach czy w okolicach pachwin.
• Uszkodzenia skóry – drobne ranki, otarcia czy pęknięcia naskórka stanowią wrota dla zarodników grzybów.
• Osłabiona odporność – choroby osłabiające układ immunologiczny (np. Cukrzyca), długotrwała antybiotykoterapia, leczenie immunosupresyjne, zwiększają podatność na zakażenia.
• Nadmierna potliwość – tworzy wilgotne środowisko sprzyjające namnażaniu się grzybów.
• Częsty kontakt z wodą – sprzyja maceracji naskórka.

Ile czasu rozwija się grzybica? (okres wylęgania) 

Wielu pacjentów zastanawia się, kiedy doszło do zakażenia. Okres wylęgania grzybicy skóry gładkiej, czyli czas od momentu kontaktu z patogenem do pojawienia się pierwszych objawów, wynosi zazwyczaj od 4 do 14 dni. W przypadku grzybicy drobnozarodnikowej pochodzenia zwierzęcego objawy mogą pojawić się nieco szybciej, nawet po 5-7 dniach.

Warto pamiętać, że osoba zakażona może zarażać innych jeszcze zanim pojawią się u niej wyraźne wykwity skórne, a także przez cały czas trwania aktywnej infekcji, dopóki grzyb nie zostanie całkowicie wyeliminowany (zazwyczaj przestaje się zarażać po kilku dniach skutecznej kuracji lekami, ale leczenie należy kontynuować).

Objawy grzybicy skóry gładkiej

Zmiany charakterystyczne dla grzybicy skóry gładkiej to różowe pojedyncze lub mnogie okrągłe ogniska, odróżniające się wyraźnie od skóry zdrowej. Wykwity stopniowo powiększają się i mogą zlewać się ze sobą, tworząc rozległe ogniska o nieregularnych kształtach. Czasami możemy zauważyć przejaśnienie w środku zmian, co jest typowe dla tzw. grzybicy drobnozarodnikowej skóry gładkiej (tinea corporis). Brzegi zmian są często wyniesione, zaczerwienione i mogą być pokryte drobnymi grudkami lub pęcherzykami.

 

GRZYBICA SKÓRY

PIROLAM^®

Ciclopirox olaminum

Pirolam z wygodną pompką rozpyla odpowiednią dawkę leku na skórę zaatakowaną przez grzybicę.

WIĘCEJ

LEK OTC*

Grzybica drobnozarodnikowa skóry gładkiej – czym się wyróżnia? 

Grzybica drobnozarodnikowa (Microsporosis) to specyficzna postać grzybicy skóry gładkiej, wywoływana najczęściej przez grzyba zoofilnego Microsporum canis. Jest to szczególnie istotne z punktu widzenia epidemiologii, ponieważ głównym źródłem zakażenia są młode zwierzęta domowe – koty, psy, świnki morskie, chomiki. To właśnie ta odmiana najczęściej występuje u dzieci, które chętnie przytulają się do pupili.

Wyróżnia się ona kilkoma cechami:

• Wysoka zakaźność – bardzo łatwo przenosi się ze zwierząt na ludzi oraz między ludźmi (np. w przedszkolach).
• Wygląd zmian – ogniska są zazwyczaj liczne, mniejsze niż w przypadku innych dermatofitów, mają wyraźny, obrączkowaty kształt i tendencję do szybkiego rozsiewania się na nowe obszary ciała.
• Diagnostyka –grzybica drobnozarodnikowa wywołana przez Microsporum canis wykazuje charakterystyczne zielonkawe świecenie w lampie Wooda, co ułatwia szybkie rozpoznanie w gabinecie dermatologicznym.

Czy grzybica skóry gładkiej swędzi? 

Tak, grzybica skóry gładkiej bardzo często wiąże się z intensywnym świądem. Jest to jeden z najbardziej dokuczliwych objawów, który może prowadzić do drapania, a w konsekwencji do uszkodzenia naskórka i wtórnych infekcji bakteryjnych. Intensywność swędzenia może być różna – od lekkiego dyskomfortu po bardzo silne, utrudniające codzienne funkcjonowanie i sen. Swędzenie jest zazwyczaj bardziej nasilone na brzegach zmian, gdzie aktywność grzybów jest największa. W przypadku grzybicy skóry gładkiej u dzieci świąd może być szczególnie uciążliwy i prowadzić do niepokoju oraz problemów ze snem.

Diagnostyka – jak odróżnić grzybicę od łuszczycy lub boreliozy? 

Prawidłowa diagnostyka jest niezwykle ważna, ponieważ objawy grzybicy skóry gładkiej mogą przypominać inne schorzenia dermatologiczne. Jak odróżnić grzybicę od łuszczycy lub boreliozy?

1. Badanie kliniczne pacjenta :

• Grzybica – występują charakterystyczne okrągłe lub owalne, rumieniowe ogniska z wyniesionym, aktywnym brzegiem i często przejaśnieniem w centrum. Mogą występować pęcherzyki, grudki i łuszczenie.
• Łuszczyca – czerwone, dobrze odgraniczone grudki i blaszki pokryte srebrzystymi łuskami. Zmiany często są symetryczne, lokalizują się na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy. Po zdrapaniu łuski pojawia się objaw Auspitza (punktowe krwawienie).
• Borelioza (Rumień wędrujący) – typowy rumień wędrujący (Erythema migrans) to pojedyncza, powiększająca się plama o kształcie pierścienia z centralnym przejaśnieniem. Nie swędzi ani nie boli, nie ma typowego łuszczenia na obwodzie.

2. Badania laboratoryjne:

• Badanie mikroskopowe zeskrobin – pobiera się materiał z aktywnego brzegu zmiany i ogląda pod mikroskopem po trawieniu KOH. Pozwala to na szybkie wykrycie strzępek grzybni i zarodników. To podstawowa metoda diagnostyczna potwierdzająca rozpoznanie.
• Hodowla grzybów – materiał zeskrobinowy wysiewa się na specjalne podłoże (np. Sabourauda). Pozwala to na identyfikację gatunku grzyba, co jest pomocne w przypadku przewlekłej grzybicy skóry gładkiej lub oporności na leczenie. Wynik jest dostępny po kilku tygodniach.
• Lampa Wooda – niektóre gatunki grzybów (np. Microsporum canis) wykazują charakterystyczną fluorescencję w świetle lampy Wooda (zielonkawe świecenie). Nie jest to jednak metoda diagnostyczna dla wszystkich typów grzybic.
• Badania serologiczne (w przypadku boreliozy) – testy ELISA i Western Blot służą do wykrycia przeciwciał przeciwko krętkom Borrelia burgdorferi.

W przypadku wątpliwości diagnostycznych zawsze należy skonsultować się z dermatologiem, który zleci odpowiednie badania i postawi właściwą diagnozę.

Grzybica skóry gładkiej a Atopowe Zapalenie Skóry (AZS)

Szczególnie u dzieci grzybica bywa mylona z wypryskiem atopowym. Poniższa tabela pomoże wychwycić różnice:

 

Cecha	Grzybica skóry gładkiej	Atopowe Zapalenie Skóry (AZS)
Symetria zmian	Zazwyczaj asymetryczne (np. plama na jednym ramieniu lub udzie).	Często symetryczne (np. w zgięciach obu łokci lub kolan).
Wygląd	Wyraźny, czerwony pierścień z jaśniejszym środkiem ("aktywny brzeg").	Rozmyte, suche, czerwone plamy, często bez wyraźnego brzegu.
Reakcja na nawilżanie	Brak poprawy lub pogorszenie po zwykłych balsamach nawilżających.	Wyraźna ulga i poprawa stanu skóry po zastosowaniu emolientów.
Zaraźliwość	Choroba zakaźna (można zarazić domowników).	Choroba niezakaźna (uwarunkowana genetycznie i alergicznie).

Uwaga na sterydy! Czym jest Tinea incognito? 

Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez pacjentów przed wizytą u lekarza jest stosowanie maści, które "zostały w domowej apteczce". Często są to preparaty zawierające sterydy (glikokortykosteroidy), przepisywane wcześniej na alergie czy ukąszenia.

 

 

Jak zapobiec zakażeniu grzybicą? (Profilaktyka)

Do zakażenia grzybicą skóry gładkiej najczęściej dochodzi przez bezpośredni kontakt. Grzybicą można zarazić się od zwierząt domowych, np. podczas zabawy z kotem, świnką morską czy chomikiem. Często również możemy zarazić się grzybicą przez kontakt ze skórą osoby zakażonej, np. podczas sportów kontaktowych. Grzybicę mogą wywołać także zarodniki grzybów znajdujące się w obiektach użytku publicznego, takich jak ośrodki sportowe, baseny czy siłownie. Miejsca te są częstym źródłem zakażenia grzybicy stóp. Zakażenie grzybicą jest powszechne, a kogo najczęściej  dotyka grzybica zależy od wielu czynników, w tym higieny i stylu życia.

Zakażeniu grzybicą możemy zapobiec, przede wszystkim unikając bezpośredniego kontaktu z osobą chorą oraz używania wspólnych ręczników, pościeli, szczotki do włosów, odzieży. Osoby aktywne sportowo muszą wziąć pod uwagę częstsze narażenie na grzybicę w miejscach publicznych, gdzie występuje wilgoć, np. na pływalni, w saunie, pod prysznicem. Należy także pamiętać, że jeśli zaraziliśmy się od swojego zwierzęcia, powinniśmy zbadać je u weterynarza. Ważne zasady profilaktyki to:

• Zachowanie higieny osobistej – regularne kąpiele, zwłaszcza po aktywności fizycznej.
• Noszenie przewiewnej odzieży – unikanie syntetycznych materiałów, które sprzyjają zatrzymywaniu wilgoci.
• Dokładne osuszanie skóry – szczególnie fałdów skórnych i przestrzeni między palcami po kąpieli.
• Używanie osobistych przedmiotów – unikanie dzielenia się ręcznikami, odzieżą, obuwiem.
• Stosowanie klapek na basenie i w ewentualnie w saunie
• Wzmacnianie odporności – zdrowa dieta, aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu.

Stosując się do tych zasad, minimalizujemy ryzyko zakażenia grzybicą skóry gładkiej u dzieci i dorosłych.

Domowe sposoby na grzybicę skóry gładkiej – co warto wiedzieć? 

Wiele osób szuka naturalnych metod walki z infekcją. Należy pamiętać, że domowe sposoby na grzybicę skóry gładkiej nie zastąpią wizyty u lekarza i leków przeciwgrzybiczych, ale mogą wspomagać proces leczenia i łagodzić objawy, takie jak świąd. Do najpopularniejszych naturalnych środków należą:

 

 

Leczenie grzybicy skóry gładkiej

Infekcja grzybicza jest z reguły niegroźna, pod warunkiem że jest odpowiednio wcześnie rozpoznana i właściwie leczona. Większość przypadków ustępuje po zastosowaniu miejscowych środków przeciwgrzybiczych po około 2–4 tygodniach leczenia. Jednak w sytuacji wystąpienia rozległych zmian, opornych na leczenie miejscowe lub w przypadku przewlekłej grzybicy skóry gładkiej może być konieczne zastosowanie doustnego leczenia przeciwgrzybiczego. Postępowanie lecznicze w owłosionych partiach ciała jest podobne jak w przypadku innych okolic grzybicy skóry gładkiej, natomiast lepiej w tych miejscach zastosować preparat leczniczy w postaci roztworu (na silnie owłosioną klatkę piersiową u mężczyzn) czy zawiesiny. Skuteczne leczenie wymaga konsekwencji i przestrzegania zaleceń lekarza.

W przypadku grzybicy nieleczonej, w miarę rozwoju infekcji ogniska rozszerzają się i mogą się ze sobą zlewać, obejmując coraz większy obszar. Ponadto ze względu na podrażnienia i przetarcia skóry spowodowane świądem może dojść do wtórnego nadkażenia bakteryjnego wymagającego leczenia antybiotykami.

Leczenie grzybicy skóry gładkiej w ciąży i podczas karmienia 

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Wiele leków doustnych jest w tym okresie przeciwwskazanych ze względu na ryzyko dla płodu. W takich sytuacjach leczenie opiera się niemal wyłącznie na preparatach miejscowych (maści, kremy), np. z klotrimazolem. Każda terapia w ciąży musi być jednak bezwzględnie skonsultowana z lekarzem ginekologiem lub dermatologiem.

Substancje czynne w lekach (terbinafina, ketokonazol) 

W leczeniu grzybicy skóry gładkiej stosuje się różnorodne substancje czynne, dostępne w formie kremów, maści, żeli, roztworów, a w cięższych przypadkach – tabletek doustnych. Najczęściej spotykane i skuteczne składniki to:

• Terbinafina:
  • Działanie – należy do grupy alliloamin, działa fungicydnie (grzybobójczo) na dermatofity poprzez hamowanie syntezy ergosterolu – składnika błony komórkowej grzybów.
  • Zastosowanie – skuteczna przede wszystkim przeciwko dermatofitom, które są głównymi sprawcami grzybicy skóry gładkiej. Dostępna w preparatach miejscowych ( kremy, żele, spraye) bez recepty oraz w tabletkach na receptę.
• Ketokonazol:
  • Działanie – należy do azoli, działa fungistatycznie (hamuje wzrost grzybów) i w wyższych stężeniach fungicydnie. Mechanizm działania również polega na zaburzaniu syntezy ergosterolu.
  • Zastosowanie – ma szersze spektrum działania niż terbinafina, obejmujące dermatofity, drożdżaki (np. Candida) i niektóre pleśnie.
  • Formy – kremy, szampony (np. przy grzybicy owłosionej skóry głowy).
• Inne substancje: Należy wspomnieć również o klotrimazolu, mikonazolu, ekonazolu (azole) czy już wymienionej cyklopiroksolaminie, które także są stasowane w terapii.

Wiele z tych preparatów jest dostępnych bez recepty, jednak zawsze zaleca się konsultację z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza w przypadku grzybicy skóry gładkiej u dzieci lub gdy domowe sposoby na grzybice skóry gładkiej okazują się nieskuteczne.

Higiena podczas leczenia – pranie i dezynfekcja

Odpowiednia higiena podczas leczenie jest tak samo ważna jak stosowanie leków. Zapobiega reinfekcji i rozprzestrzenianiu się grzybów:

• Odzież i pościel:
  • Pranie – wszystkie ubrania, ręczniki i pościel, które miały kontakt ze zmienioną chorobowo skórą, należy prać w wysokiej temperaturze (co najmniej 60°C, a najlepiej 90°C, jeśli materiał na to pozwala).
  • Dezynfekcja – można używać dodatków do prania preparatów o działaniu grzybobójczym lub wybielaczy (dla białych tkanin).
  • Codzienna zmiana – ręczniki i bieliznę należy zmieniać codziennie, pościel co najmniej co 2-3 dni.
• Obuwie:
  • Dezynfekcja – wnętrze obuwia (zwłaszcza sportowego) należy regularnie dezynfekować specjalnymi sprayami przeciwgrzybiczymi lub proszkami.
  • Wietrzenie – obuwie powinno być dobrze wietrzone po każdym użyciu.
• Powierzchnie:
  • Łazienka – regularne czyszczenie i dezynfekcja prysznica, wanny, podłogi w łazience.
  • Narzędzia – dezynfekcja nożyczek do paznokci, pilniczków, szczotek do włosów, które mogły mieć kontakt z grzybami.
• Higiena osobista:
  • Osobne ręczniki – używaj wyłącznie własnego ręcznika.
  • Czyste ubrania – zakładaj zawsze świeże i czyste ubrania.
  • Dokładne osuszanie – po kąpieli dokładnie osusz skórę, szczególnie w fałdach i między palcami.

Przestrzeganie tych zasad jest niezbędne w osiągnięciu skuteczności leczenia oraz zapobieganiu nawrotom.

Powikłania nieleczonej grzybicy 

Nieleczona grzybica skóry gładkiej może prowadzić do szeregu nieprzyjemnych powikłań. Chociaż infekcja grzybicza jest zazwyczaj niegroźna, brak interwencji może znacząco pogorszyć stan zdrowia:

• Rozprzestrzenianie się infekcji – w miarę rozwoju infekcji ogniska rozszerzają się i mogą się ze sobą zlewać, obejmując coraz większy obszar ciała. Grzybica może przenieść się na paznokcie (grzybica paznokci) lub owłosioną skórę głowy (grzybica owłosionej skóry głowy), co wymaga dłuższego i bardziej skomplikowanego leczenia.
• Wtórne infekcje bakteryjne – ze względu na podrażnienia i przetarcia skóry spowodowane intensywnym świądem i drapaniem, łatwo dochodzi do uszkodzenia bariery skórnej. To otwiera drogę dla bakterii, prowadząc do wtórnych nadkażeń które wymagają specjalistycznego leczenia antybiotykami.
• Przewlekła grzybica – długotrwałe ignorowanie problemu może skutkować rozwojem przewlekłej grzybicy skóry gładkiej, która jest trudniejsza do wyleczenia. Charakteryzuje się ona mniej wyraźnymi objawami, ale jest bardziej oporna na standardowe terapie.
• Wpływ na jakość życia – uporczywy świąd, nieestetyczne zmiany skórne i obawa przed zarażeniem innych mogą znacząco obniżać jakość życia, prowadząc do dyskomfortu psychicznego, wstydu i unikania kontaktów społecznych.

Dlatego tak ważne jest, aby leczenie grzybicy skóry gładkiej rozpocząć jak najszybciej po zauważeniu pierwszych objawów i ściśle przestrzegać zaleceń lekarza.

 

Pytania i odpowiedzi

Ile trwa leczenie grzybicy skóry gładkiej?

Większość infekcji leczonych miejscowo ustępuje po około 2–4 tygodniach stosowania odpowiednich preparatów przeciwgrzybiczych. Należy jednak pamiętać, że drogą do sukcesu jest systematyczność i nieprzerywanie terapii zbyt wcześnie, nawet jeśli objawy ustąpią wizualnie. W przypadkach przewlekłych lub opornych na leczenie miejscowe, czas ten może się wydłużyć i wymagać włączenia leków doustnych.

Czy grzybicą skóry gładkiej można zarazić się od psa lub kota?

Tak, zwierzęta domowe są częstym źródłem zakażenia grzybicą skóry gładkiej. Infekcja przenosi się przez bezpośredni kontakt (głaskanie, zabawę), dlatego jeśli u domownika wystąpiła grzybica, warto profilaktycznie przebadać u weterynarza również zwierzęta przebywające w domu.

Czy nieleczona grzybica skóry gładkiej ustąpi sama?

Grzybica rzadko ustępuje samoistnie, a brak leczenia zazwyczaj prowadzi do rozprzestrzeniania się zmian na większe obszary ciała oraz zakażania innych osób. Nieleczona infekcja może skutkować powikłaniami, takimi jak wtórne zakażenia bakteryjne (wymagające antybiotykoterapii), przejście choroby w stan przewlekły lub przeniesienie się grzybów na paznokcie i skórę głowy.

Jak prać ubrania osoby chorej na grzybicę?

Aby uniknąć ponownego zakażenia, odzież, ręczniki i pościel, które miały kontakt ze zmienioną chorobowo skórą, należy prać w temperaturze co najmniej 60°C (a najlepiej 90°C). Można również stosować specjalne dodatki do prania o działaniu grzybobójczym. Ważne jest, aby chory używał wyłącznie własnego ręcznika i zmieniał go codziennie.

 

Powiązane artykuły:

Leczenie grzybicy >>
Żywienie w grzybicy >>
Kogo najczęściej dotyka grzybica >>

Bibliografia:

1. Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H.: Dermatologia w praktyce. PZWL: Warszawa, 2009.
2. Jabłońska S., Majewski S.: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. PZWL: Warszawa, 2005.
3. Weller R., Hunter J., Savin J., Dahl M.: Dermatologia kliniczna. Wyd. Czelej: Lublin, 2011.
4. Kaszuba A., Adamski Z.: Poradnik lekarza praktyka. Dermatologia. Wyd. Czelej: Lublin, 2012.
5. Nordqvist C., University of Illinois-Chicago, School of Medicine: An Introduction To Ringworm And How To Treat It, [http://www.medicalnewstoday.com/articles/158004.php].
6. Ringworm and other fungal infections, [http://www.nhs.uk/Conditions/Ringworm/Pages/Introduction.aspx].
7. Ringworm, [https://www.aad.org/public/diseases/contagious-skin-diseases/ringworm].

 

PIR/2026/74