Grzybica stóp - jak ją rozpoznać i leczyć?

Grzybica stóp - jak ją rozpoznać i leczyć?

Grzybica stóp to powszechna choroba skóry, która atakuje stopy i najczęściej dotyka przestrzeni międzypalcowych. Wywoływana jest przez grzyby z rodzaju tzw. dermatofitów, wśród których przeważają Trichophyton rubrum oraz Trichophyton mentagrophytes var. interdigitale. W ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat obserwuje się znaczny wzrost częstości infekcji grzybiczych stóp, do czego przyczynił się rozwój technologii i cywilizacji oraz zmiana stylu życia. Również coraz częstsze występowanie cukrzycy i chorób związanych z niedoborem odporności ma wpływ na rozpowszechnienie zakażeń grzybicą na stopach. Szacuje się, że około 70% społeczeństwa będzie dotknięta grzybicą stóp przynajmniej raz w życiu! Aby dowiedzieć się więcej o tej dolegliwości, warto poznać wszystko o grzybicy.

Rodzaje grzybicy stóp

Istnieje kilka odmian grzybicy stóp, wśród których wyróżniamy: najczęstszą odmianę międzypalcową oraz rzadsze – złuszczającą i potnicową. Ponieważ grzybica stóp nie jest schorzeniem jednorodnym, objawy grzybicy stóp będą się różnić w zależności od typu choroby. Jednak prawie w każdym przypadku osoby cierpiące z powodu infekcji grzybiczej skarżą się na świąd w obrębie zmian oraz zaczerwienienie skóry.

Najbardziej rozpowszechniona jest odmiana międzypalcowa, określana również jako “stopa atlety”, ponieważ właśnie sportowców dotyka najczęściej. Zazwyczaj dotyczy przestrzeni między IV. a V. palcem stopy, rzadziej między III. a IV., ale oczywiście zmiany mogą zajmować również inne przestrzenie i szerzyć się na grzbiety palców i skórę stóp. W początkowym okresie dominuje świąd, pieczenie, zaczerwienienie skóry, a następnie pojawia się złuszczanie, pęknięcia, wysięki i maceracja naskórka, czyli rozmiękanie pod wpływem utrzymującej się wilgoci. W odmianie złuszczającej skóra jest gruba, twarda, dominuje nadmierne rogowacenie i złuszczanie. Pojawiają się również liczne pęknięcia naskórka i bolesne rozpadliny. Zmiany są zlokalizowane na podeszwach, piętach oraz bocznych częściach stóp, czemu właśnie ta odmiana zawdzięcza swoją nazwę „grzybica mokasynowa”. Natomiast w rzadziej występującej odmianie potnicowej można zaobserwować liczne drobne pęcherzyki, które zlewają się w większe ogniska, następnie pękają, a skóra zasycha i złuszcza się..

Kluczowym elementem w walce z grzybicą jest podjęcie natychmiastowego skutecznego leczenia już przy pierwszych objawach grzybicy na stopach. Gdy zauważymy na skórze stóp charakterystyczne zmiany rumieniowe z obecnym delikatnym złuszczaniem, czasem także wysiękiem oraz towarzyszącym świądem, należy podjąć odpowiednie kroki w kierunku wyleczenia tego uporczywego schorzenia. Wiele osób zastanawia się, jak wygląda grzybica stóp i jak wygląda grzybica stóp w różnych stadiach.

Należy pamiętać, że grzybicę stóp mogą przypominać również inne jednostki chorobowe, w ogóle niezwiązane z zakażeniami dermatofitami. W szczególności powinno się brać pod uwagę wyprzenia międzypalcowe, spowodowane przez infekcje bakteryjne lub drożdzakowe, w których towarzyszący świąd jest wyraźnie mniej zaznaczony. Również bardzo kłopotliwe może okazać się odróżnienie odmiany potnicowej grzybicy stóp od wyprysku potnicowego, który różni się bardziej zatartymi, niewyraźnymi granicami zmian. Grzybicę stóp złuszczającą można natomiast pomylić z tzw. wypryskiem modzelowatym, dla którego charakterystyczne jest brunatne zabarwienie zmian skórnych. Jednak zawsze decydujące znaczenie ma badanie mikologiczne. Dlatego pamiętajmy, że jeśli objawy grzybicy stóp nie ustąpią po dwóch tygodniach stosowania preparatu przeciwgrzybiczego, należy jak najszybciej udać się do dermatologa, ponieważ może okazać się, że potrzebne będzie specjalistyczne leczenie. Warto również pamiętać, że grzybica może dotknąć także najmłodszych. W przypadku podejrzenia grzybicy stóp u dzieci, konieczna jest szybka konsultacja z pediatrą lub dermatologiem.

Rzadsze odmiany – wrzodziejąca i krostkowa  

Poza najczęściej występującymi typami grzybicy stóp, takimi jak odmiana międzypalcowa, złuszczająca czy potnicowa, istnieją również rzadsze, lecz poważniejsze formy tej choroby. Są to odmiany wrzodziejąca i krostkowa, które charakteryzują się bardziej intensywnymi i często bolesnymi zmianami skórnymi.

 

GRZYBICA SKÓRY

PIROLAM®

Ciclopirox olaminum

Pirolam z wygodną pompką rozpyla odpowiednią dawkę leku na skórę zaatakowaną przez grzybicę.

WIĘCEJ
PIROLAM<sup>®</sup>
LEK OTC*
  • Grzybica wrzodziejąca (Tinea pedis ulcerativa) jest zazwyczaj powikłaniem długotrwałej lub nieleczonej grzybicy międzypalcowej. Charakteryzuje się powstawaniem głębokich pęknięć, nadżerek i owrzodzeń, często z towarzyszącym wysiękiem ropnym. Zmiany te są bardzo bolesne i mogą prowadzić do wtórnych infekcji bakteryjnych, co dodatkowo komplikuje leczenie. Ten typ grzybicy często występuje u osób z osłabioną odpornością, na przykład u diabetyków, dla których każda rana na stopie stanowi poważne zagrożenie. Może to być jedna z form, jak wygląda grzybica na stopach w zaawansowanym stadium.
  • Grzybica krostkowa (Tinea pedis bullosa) to kolejna rzadka forma, w której dominują duże, wypełnione płynem pęcherze i krosty, pojawiające się głównie na podeszwach stóp. Pęcherze te mogą być bardzo swędzące i bolesne, a po ich pęknięciu pozostają sączące się nadżerki, które również są podatne na nadkażenia bakteryjne. Odmiana krostkowa często jest mylona z innymi chorobami skóry, takimi jak wyprysk potnicowy, dlatego kluczowe jest wykonanie badania mikologicznego w celu postawienia prawidłowej diagnozy. W obu tych rzadszych odmianach, objawy grzybicy stóp są znacznie bardziej uciążliwe i wymagają natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Jak diagnozuje się grzybicę stóp? Badanie mykologiczne 

Choć objawy grzybicy stóp są często charakterystyczne, pewność daje jedynie profesjonalna diagnostyka. Wiele chorób dermatologicznych (np. łuszczyca czy wyprysk) może imitować infekcję grzybiczą. Aby dobrać skuteczne leki, dermatolog może zlecić:

Grzybica stóp a łuszczyca i egzema – jak je odróżnić? 

Wielu pacjentów, widząc łuszczącą się skórę na stopach, zadaje sobie pytanie: czy to grzybica, czy może "tylko" sucha skóra lub inna choroba? Choć ostateczną diagnozę zawsze stawia lekarz, istnieją pewne subtelne różnice, które mogą naprowadzić nas na właściwy trop przed wizytą w gabinecie.


Pamiętaj! Jeśli stosujesz leki na grzybicę, a stan skóry się pogarsza (np. staje się jeszcze bardziej czerwona i piekąca), może to świadczyć o reakcji alergicznej na lek lub błędnej diagnozie (np. sterydy stosowane na grzybicę mogą zaostrzyć infekcję, tworząc tzw. Tinea incognito).

Domowe sposoby na grzybicę stóp – ocet, soda i zioła 

Wiele osób, zastanawiając się, jak wyleczyć grzybicę stóp lub jak pozbyć się grzybicy stóp, poszukuje także naturalnych metod wspierających leczenie farmakologiczne. Chociaż domowe sposoby na grzybicę stóp nie zastąpią profesjonalnej terapii, mogą przynieść ulgę w objawach i wspomóc proces zdrowienia, szczególnie we wczesnych stadiach lub jako uzupełnienie leczenia. Zawsze jednak należy skonsultować ich stosowanie z lekarzem, aby uniknąć interakcji lub pogorszenia stanu skóry.

  • Zioła – wiele ziół wykazuje działanie przeciwgrzybicze i przeciwzapalne. Do najczęściej stosowanych należą:
    • Olejek z drzewa herbacianego – jest silnym środkiem antyseptycznym i przeciwgrzybiczym. Kilka kropli olejku rozcieńczonego w oleju bazowym (np. kokosowym lub oliwie z oliwek) można aplikować bezpośrednio na zmienione miejsca.
    • Czosnek – znany ze swoich właściwości przeciwgrzybiczych. Rozgnieciony ząbek czosnku można wymieszać z niewielką ilością oliwy i nałożyć na skórę, lub spożywać go regularnie.
    • Nagietek – ma działanie przeciwzapalne i regenerujące. Napary z nagietka można stosować do przemywania stóp.
    • Szałwia i tymianek – wykazują działanie antyseptyczne. Napary z tych ziół również mogą być używane do moczenia stóp.

 

Ważne jest, aby pamiętać, że domowe metody są jedynie wsparciem i nie powinny zastępować konsultacji z lekarzem oraz stosowania zaleconych leków, zwłaszcza gdy zmiany skórne są bardzo nasilone. Nieleczona lub niewłaściwie leczona grzybica na stopach może prowadzić do poważniejszych powikłań, w tym grzybicy paznokci stóp, która jest znacznie trudniejsza do wyleczenia.

Czy grzybica stóp jest zaraźliwa? Jak chronić domowników? 

Tak, grzybica stóp jest chorobą wysoce zaraźliwą, co stanowi istotny aspekt w kontekście jej rozprzestrzeniania się, zwłaszcza w warunkach domowych. Grzyby odpowiedzialne za infekcję, głównie dermatofity, rozwijają się w ciepłym i wilgotnym środowisku, a ich zarodniki mogą przetrwać na różnych powierzchniach przez długi czas. Zrozumienie, jak wygląda grzybica stopy i jak łatwo się rozprzestrzenia, jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki.

Jak dochodzi do zarażenia? Do zarażenia dochodzi najczęściej poprzez bezpośredni kontakt z zainfekowaną skórą lub pośrednio, przez kontakt z powierzchniami lub przedmiotami, na których znajdują się zarodniki grzybów. Typowe miejsca, gdzie łatwo o zarażenie, to:


Ochrona domowników – najważniejsze zasady: Aby skutecznie chronić domowników przed zarażeniem grzybicą na stopach, należy wdrożyć kilka podstawowych zasad higieny i profilaktyki:


Pamiętając o tych zasadach, można znacznie zmniejszyć ryzyko przeniesienia grzybicy stóp na innych członków rodziny, dbając o zdrowie i komfort wszystkich domowników.

Fakty i mity o grzybicy stóp 

Wokół tematu grzybicy narosło wiele szkodliwych mitów, które mogą opóźniać leczenie. Rozprawmy się z najważniejszymi z nich.

MIT: Grzybica dotyczy tylko osób, które nie dbają o higienę.

FAKT: To nieprawda. Grzybica może dotknąć każdego, nawet osoby przesadnie dbające o czystość. Częste mycie silnymi detergentami może zmywać naturalną warstwę lipidową skóry, osłabiając jej barierę ochronną i ułatwiając wniknięcie grzyba. Sportowcy, dbający o zdrowie, są grupą wysokiego ryzyka ze względu na pot i korzystanie z wspólnych mat ćwiczeniowych czy pryszniców.

 

MIT: Grzybica stóp ustąpi sama, jeśli będę często myć nogi.
FAKT: Niestety, grzybica stóp jest infekcją przewlekłą i rzadko ulega samowyleczeniu. Bez zastosowania leków grzybobójczych (np. z cyklopiroksolaminą) infekcja będzie się rozszerzać na paznokcie i inne części ciała, a także zarażać domowników.

 

MIT: Jeśli stopy nie swędzą, to nie mam grzybicy.

FAKT: Świąd jest najczęstszym, ale nie jedynym objawem. Odmiana złuszczająca ("mokasynowa") może przebiegać bezświądowo przez długi czas, objawiając się jedynie suchą, pękającą skórą na piętach, co często jest błędnie interpretowane jako "taka uroda stóp".

 

Jak leczyć grzybicę stóp?

Jeśli podejrzewamy u siebie grzybicę stóp, leczenie należy rozpocząć jak najszybciej. Lekiem polecanym przez Polskie Towarzystwo Dermatologiczne jest cyklopiroksolamina, dostępna na naszym rynku w różnych postaciach. Grzybicy stóp dedykowana jest forma żelu ze względu na dodatkowe działanie ściągające i wysuszające.

Prawidłowa aplikacja leku

W trakcie terapii przeciwgrzybiczej niezwykle ważna jest prawidłowa aplikacja preparatów leczniczych. Przede wszystkim lek nakładamy na czystą, umytą i dokładnie wysuszoną skórę – najlepiej osuszać skórę ręcznikami papierowymi o dobrych właściwościach chłonących, zwracając szczególną uwagę na przestrzenie międzypalcowe. Żel należy następnie delikatnie wmasować i pozostawić do wyschnięcia. W trakcie leczenia istotnym elementem jest także przestrzeganie zasad prawidłowej higieny. Należy używać przewiewnego, „oddychającego” obuwia oraz bawełnianych skarpetek. Ponadto przez pewien okres powinno się ograniczyć wizyty na siłowni czy basenie, aby zapobiec nadkażeniu oraz uchronić inne osoby przed zachorowaniem. Zazwyczaj miejscowe leczenie grzybicy stopy cyklopiroksolaminą prowadzi się przez ok. 4 tygodnie, aplikując preparat dwa razy dziennie. Na początkowym etapie leczenia często wystarczają leki bez recepty, jednak w przypadku braku poprawy, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Kiedy domowe leczenie nie wystarczy? Objawy alarmowe 

Leki dostępne bez recepty są skuteczne w początkowych stadiach "stopy atlety". Istnieją jednak sytuacje, w których należy niezwłocznie udać się do lekarza po leki na receptę (często doustne):

Dezynfekcja i ozonowanie obuwia – warunek wyleczenia 

Skuteczne leczenie grzybicy stóp nie ogranicza się jedynie do aplikacji leków na skórę. Niezbędnym, a często niedocenianym elementem terapii, jest jednoczesna dezynfekcja i odkażanie obuwia. Grzyby i ich zarodniki mogą przetrwać w butach przez długi czas, stając się źródłem ponownego zakażenia (reinfekcji), nawet po wyleczeniu skóry. Bez tej procedury walka z grzybicą na stopach jest skazana na niepowodzenie.

Metody dezynfekcji obuwia:


Dlaczego dezynfekcja jest tak ważna? Zarodniki grzybów są niezwykle odporne na warunki zewnętrzne. Mogą pozostawać aktywne w obuwiu nawet po zakończeniu leczenia objawów skórnych. Ponowne założenie niezdezynfekowanych butów niemal gwarantuje nawrót choroby. Dlatego też, aby jak wyleczyć grzybicę stóp raz na zawsze i jak pozbyć się grzybicy stóp skutecznie, konieczne jest kompleksowe podejście, obejmujące zarówno leczenie farmakologiczne, jak i rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny oraz dezynfekcję środowiska, w którym żyją grzyby – czyli przede wszystkim obuwia.

 

Profilaktyka grzybicy stóp

Aby uniknąć pojawienia się zmian na skórze i ich leczenia, polecane jest profilaktyczne stosowanie preparatów przeciwgrzybiczych, szczególnie u osób predysponowanych na takie infekcje. Wśród nich na pierwszym miejscu należy wymienić sportowców, robotników, górników oraz osoby, które noszą na co dzień nieprzewiewne obuwie, sprzyjające utrzymywaniu się wilgoci i przegrzaniu, co tworzy idealny mikroklimat do rozwoju zakażenia. W kontekście profilaktyki warto również zwrócić uwagę na żywienie w grzybicy, które może wspierać odporność organizmu i zmniejszać ryzyko nawrotów.

Dieta a grzybica stóp – co jeść, a czego unikać? 

Choć grzybica stóp jest infekcją zewnętrzną, stan naszych jelit i ogólna odporność mają ogromny wpływ na podatność na zakażenia i szybkość leczenia. Grzyby "lubią" cukier, dlatego w trakcie kuracji warto zmodyfikować jadłospis:

Grzybica stóp u diabetyków 

Osoby cierpiące na cukrzycę są szczególnie narażone na rozwój grzybicy stóp oraz jej powikłań. Jest to spowodowane kilkoma czynnikami, które sprawiają, że ich stopy są bardziej podatne na infekcje:


Zalecenia profilaktyczne dla diabetyków: Dla diabetyków profilaktyka grzybicy stóp jest jeszcze ważniejsza i wymaga szczególnej staranności:


W przypadku diabetyków nawet pierwsze objawy grzybicy na stopach powinny być natychmiast skonsultowane z lekarzem, ponieważ nieleczona infekcja może prowadzić do poważnych komplikacji, takich jak owrzodzenia, a nawet amputacje.

Grzybica stóp w ciąży i podczas karmienia piersią 

Zmiany hormonalne oraz obciążenie organizmu w trakcie ciąży mogą sprzyjać infekcjom grzybiczym. Kobiety spodziewające się dziecka oraz karmiące piersią muszą zachować szczególną ostrożność przy doborze leków.

 

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy grzybicy stóp?

Do najczęstszych, wczesnych objawów należą silny świąd, pieczenie oraz zaczerwienienie skóry. Zazwyczaj zmiany pojawiają się w przestrzeniach między palcami (najczęściej między IV a V palcem). W późniejszym etapie może wystąpić łuszczenie się skóry, pęknięcia, a nawet bolesne pęcherzyki.

Jak długo trwa leczenie grzybicy stóp?

Leczenie miejscowe preparatami takimi jak żele z cyklopiroksolaminą zazwyczaj trwa około 4 tygodni. Ważne jest, aby stosować lek regularnie (zwykle dwa razy dziennie) i nie przerywać kuracji od razu po ustąpieniu objawów, aby zapobiec nawrotom. Jeśli po 2 tygodniach nie widać poprawy, należy udać się do lekarza.

Czy muszę wyrzucić buty po grzybicy?

Nie ma konieczności wyrzucania obuwia, pod warunkiem że zostanie ono skutecznie zdezynfekowane. Grzyby mogą przetrwać w butach długi czas, dlatego konieczne jest użycie specjalnych sprayów przeciwgrzybiczych lub skorzystanie z ozonowania obuwia. Bez odkażenia butów ryzyko nawrotu choroby jest bardzo wysokie.

Czy grzybicą stóp można się zarazić od domowników?

Tak, grzybica stóp jest zaraźliwa. Do zakażenia może dojść przez korzystanie ze wspólnych ręczników, dywaników łazienkowych, obuwia lub chodzenie boso po podłodze, na której znajdują się zarodniki grzybów. Aby chronić domowników, należy używać osobnych przyborów higienicznych i dbać o dezynfekcję łazienki.

W jakiej temperaturze prać skarpetki przy grzybicy?

Aby skutecznie zabić zarodniki grzybów, skarpetki i ręczniki należy prać w temperaturze minimum 60°C. Jeśli tkanina na to nie pozwala, warto użyć specjalnych proszków lub płynów do płukania o działaniu dezynfekującym, dostępnych w drogeriach.

 

Powiązane artykuły:

Grzybica paznokci u nóg - jak pozbyć się? Leczenie drożdżycy stóp >>
Grzybice powierzchowne skóry i paznokci >>
Kogo najczęściej dotyka grzybica >>

Bibliografia:

  1. Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H.: Dermatologia w praktyce. Wydawnictwo Lekarskie PZWL: Warszawa 2009. ISBN 978-83-200-3715-9
  2. Elewski B.: Grzybicze zakażenia skóry. Alfa Medica Press: Bielsko-Biała 2000. ISBN 83-86019-86-1
  3. DermNet NZ. Tinea pedis. [http://www.dermnetnz.org/topics/tinea-pedis/]. (z dn. 23.01.2017)
  4. lkit M, Durdu M.: Tinea pedis: The etiology and global epidemiology of a common fungal infection. Crit Rev Microbiol, 2015, 41 (3), 374-88.

 

PIR/2026/82

Poznaj produkty Pirolam