Grzybica paznokci

Definicja i charakterystyka grzybicy paznokci

Grzybica paznokci jest zakażeniem grzybiczym, które w 70 - 90% jest wywoływane przez grzyby dermatofitowe.

Do najczęstszych grzybów atakujących płytkę paznokciową należą dermatofity: Trichophyton rubrum i Trichophyton mentagrophytes var. Granulosum. Paznokcie mogą zaatakować również grzyby pleśniowe i drożdżopodobne.

To najczęstsza postać grzybicy u człowieka. Atakuje częściej paznokcie stóp niż rąk. Grzybica paznokci najczęściej atakuje najpierw część boczną paznokcia i przesuwa się w głąb płytki powodując zmianę koloru płytki, onycholizę, czyli zaburzenie struktury paznokcia polegające na oddzieleniu się jego płytki od łożyska oraz rogowacenie podpłytkowe. Może ograniczać się do jednej płytki (najczęściej pierwszego lub piątego palca stopy) lub atakować również sąsiednie. Zrozumienie, co to jest grzybica paznokci, jest niezbędne dla skutecznego leczenia i profilaktyki.

Wyróżnia się 5 rodzajów grzybicy paznokci:

• Grzybica podpaznokciowa dalsza i boczna – rozwija się na dalszym brzegu paznokcia lub od strony bocznej i szerzy do środka płytki paznokciowej. Zakażony obszar ma barwę żółto-brązową. Paznokieć staje się kruchy i łamliwy. Zazwyczaj występuje rogowacenie pod płytką paznokciową.
• Grzybica podpaznokciowa bliższa – dotyczy głównie paznokci dłoni i rozwija się od bliższej części paznokci – obrąbka naskórkowego (jest to zazwyczaj biała plama bliższej części płytki).
• Grzybica powierzchowna – rozwija się na powierzchni płytki paznokciowej i nie przenika silnie do wnętrza. Charakteryzują ją powierzchowne, białawe plamy różnej wielkości. Zdarzają się też czarne.
• Grzybica wewnątrzpłytkowa – rozwija się wewnątrz płytki paznokciowej od wolnego brzegu. Charakteryzuje się złuszczaniem blaszkowatym płytki, bez rogowacenia.
• Grzybica dystroficzna – ten rodzaj grzybicy pojawia się gdy infekcja grzybicza obejmuje już cały paznokieć.

 

Proces chorobowy jest długi, niekiedy wieloletni. Nawet po skutecznym leczeniu może nawracać.

Sezonowość grzybicy paznokci

Grzybica paznokci jest problemem całorocznym, atakuje zarówno latem jak i zimą. Grzyby chorobotwórcze bardzo lubią ciepło i wilgoć. Dlatego w ciepłym okresie łatwo się nią zarazić nosząc nieprzewiewne obuwie, w którym stopa się poci, ociera o krawędzie buta, co stanowi dobrą pożywkę dla dermatofitów. Grzyby atakujące palce nóg mogą się przenosić następnie na paznokcie. Jesienią i zimą stopy również nie oddychają w gumowych kaloszach albo kozakach, czy też w łyżwach, obuwiu narciarskim lub snowbordowym (na stoku po kilku godzinach stopy się pocą, często są mokre).

Jak można się zarazić grzybicą paznokci

Grzybicą paznokci, która jest często następstwem grzybicy stóp i dłoni, można się zarazić:

• W wilgotnych miejscach – saunach, basenach, pod natryskiem, w jacuzzi. Grzyby lubią bytować szczególnie na drewnianych podestach, po których chodzenie na bosaka (w szczególności, gdy na stopie są zauważalne ranki lub pęknięcia naskórka) może się skończyć zakażeniem grzybiczym.
• W salonach kosmetycznych, w których dba się niedostatecznie o higienę sprzętu do manicure i pedicure. 
• Korzystając z nieprzewiewnych, zbyt ciepłych butów oraz kaloszy powodujących pocenie stóp jesienią i zimą, a także nosząc buty ze sztucznego tworzywa latem.
• Poprzez pożyczanie obuwia – na kręgielni, w wypożyczalniach sprzętu narciarskiego i snowboardowego, wypożyczalniach łyżew i wrotek.
• W wyniku przymierzania obuwia w sklepie, noszenia cudzych pożyczonych butów, kupowania używanego obuwia.

Kto jest najbardziej narażony? Czynniki ryzyka

Grzybica paznokci może dotknąć każdego, jednak istnieją pewne czynniki, które znacząco zwiększają ryzyko zakażenia. Do najbardziej narażonych grup należą:

GRZYBICA PAZNOKCI

PIROLAM^® LAKIER

Ciclopiroxum

Nr 1 w terapii grzybicy paznokci¹

1. Na podstawie analizy wewnętrznej przeprowadzonej przez Zakłady Farmaceutyczne Polpharma S.A. z wykorzystaniem danych ze źródła: IQVIA Poland Poland Pharmascope za okres MAT 12/2024; Units; OTC3: 06G2 ANTIFUNGALS FOR NAILS, Units, odzwierciedlające szacunki rzeczywistej aktywności rynkowej. Prawa autorskie IQVIA. Wszelkie prawa zastrzeżone.

WIĘCEJ

LEK OTC*

Grzybica paznokci u dzieci i kobiet w ciąży – bezpieczeństwo leczenia

Leczenie grzybicy w tych grupach wymaga szczególnej ostrożności.

• Kobiety w ciąży i karmiące – większość doustnych leków przeciwgrzybiczych jest przeciwwskazana ze względu na ryzyko dla płodu. Terapia opiera się głównie na bezpiecznych preparatach miejscowych (lakierach, maściach), które nie przenikają do krwiobiegu, oraz na regularnym oczyszczaniu płytki u podologa. Każde leczenie musi być skonsultowane z lekarzem ginekologiem i dermatologiem.
• Dzieci – grzybica paznokci u dzieci występuje rzadziej niż u dorosłych (szybciej rosnąca płytka), ale często jest mylona z łuszczycą lub zmianami atopowymi. U najmłodszych kluczowe jest szybkie potwierdzenie badaniem mykologicznym, aby nie obciążać młodego organizmu niepotrzebnymi lekami.

Objawy grzybicy paznokci

Jak wygląda grzybica paznokci? Grzybica paznokci często współistnieje lub jest następstwem infekcji grzybiczej stopy, zaczyna się często od palucha, przechodzi na inne palce stóp, a także rąk.

Paznokcie objęte grzybicą zmieniają swój kolor na białawy, żółty, żółtobrunatny lub brązowy. Stają się łamliwe, ulegają powoli zgrubieniu, rozwarstwieniu i się kruszą. W początkowym stadium grzybicy paznokci, czyli tzw. początki grzybicy paznokcia, zmiany mogą być subtelne i często ignorowane. Mogą to być niewielkie przebarwienia na brzegu paznokcia, delikatne zmatowienie płytki lub jej kruchość. Początkowe stadium często objawia się jako biała lub żółta plamka pod końcówką paznokcia. Nieleczone początki grzybicy paznokci prowadzą do rozprzestrzeniania się infekcji na całą płytkę i pogorszenia jej stanu.

Czy grzybica paznokci jest groźna? Powikłania

Wiele osób zastanawia się, czy grzybica paznokci jest groźna. Choć zazwyczaj nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, nieleczona grzybica paznokci może prowadzić do szeregu nieprzyjemnych i poważnych powikłań, znacząco obniżając jakość życia.

Co powoduje nieleczona grzybica paznokci?

• Ból i dyskomfort – zgrubiałe, kruche i zdeformowane paznokcie mogą powodować ból podczas chodzenia, stania, a nawet noszenia obuwia. Może to utrudniać codzienne aktywności.
• Trudności w poruszaniu się – w zaawansowanych stadiach, deformacja paznokci może prowadzić do zmian w biomechanice stopy i stawów, powodując problemy z równowagą i chodem.
• Wtórne infekcje bakteryjne – uszkodzona płytka paznokcia i otaczająca ją skóra stanowią otwartą bramę dla bakterii, co może prowadzić do bolesnych i trudnych do wyleczenia infekcji bakteryjnych, takich jak zanokcica czy cellulitis.
• Rozprzestrzenianie się infekcji – grzybica może łatwo przenieść się na inne paznokcie, skórę stóp (grzybica stóp), dłoni, a nawet inne części ciała.
• Problemy estetyczne i psychologiczne – deformacje i przebarwienia paznokci mogą prowadzić do wstydu, obniżenia samooceny i unikania sytuacji wymagających odkrycia stóp, np. na basenie.
• Ryzyko dla osób z obniżoną odpornością – u pacjentów z cukrzycą, chorobami naczyniowymi, HIV/AIDS lub przyjmujących leki immunosupresyjne, grzybica paznokci może prowadzić do poważniejszych infekcji ogólnoustrojowych, w tym sepsy.
• Ograniczenie wyboru obuwia – konieczność noszenia specjalnego, szerokiego obuwia, aby uniknąć ucisku na bolesne paznokcie.

 

Dlatego też, pomimo że grzybica paznokci rzadko jest stanem nagłym, jej wczesne rozpoznanie i konsekwentne leczenie są niezwykle ważne dla zapobiegania powikłaniom.

Jak diagnozuje się grzybicę paznokci? Badanie mykologiczne

Wiele osób próbuje stawiać diagnozę samodzielnie na podstawie wyglądu paznokcia, co często prowadzi do błędów. Objawy widoczne gołym okiem – takie jak przebarwienia, zgrubienia czy odklejanie się płytki (onycholiza) – mogą być mylące. Bardzo łatwo pomylić grzybicę z łuszczycą paznokci, liszajem płaskim, a nawet ze zwykłym urazem mechanicznym powstałym na skutek noszenia zbyt ciasnego obuwia.

Leczenie grzybicy paznokci

Jak leczyć grzybicę paznokci? Największą skuteczność w leczeniu dermatofitowej grzybicy paznokci uzyskuje się łącząc terapię doustną z miejscową. Po konsultacji lekarz dermatolog wdraża odpowiednie leczenie doustne. Stosuje się również leczenie miejscowe w postaci preparatów: cyklopiroksu i amorolfiny. Leczenie miejscowe jest szczególnie zalecane, gdy leczenie doustne jest nieskuteczne w wyniku interakcji między lekami oraz problemów z wchłanianiem tego typu leków. Co na grzybicę paznokci jest najskuteczniejsze? Połączenie terapii doustnej i miejscowej jest często uznawane za najlepsze na grzybicę paznokci, zwłaszcza w zaawansowanych przypadkach.

Przygotowanie płytki do leczenia i rola podologa

Samo stosowanie leków na zgrubiałą, przerośniętą płytkę paznokcia może być mało skuteczne, ponieważ substancje aktywne mają utrudnioną drogę penetracji. Dlatego istotnym elementem terapii jest mechaniczne oczyszczenie paznokcia. Można to zrobić samodzielnie w domu, używając jednorazowych pilników (pamiętając, by po użyciu je wyrzucić, aby nie reinfekować paznokcia), lub skorzystać z pomocy podologa.

Zabieg podologiczny polega na bezbolesnym sfrezowaniu (zeszlifowaniu) chorobowo zmienionej części płytki. Usunięcie martwych, zainfekowanych warstw keratyny sprawia, że leki miejscowe (lakiery, maści) wchłaniają się znacznie głębiej i działają szybciej.

Cyklopiroks to lek syntetyczny będący pochodną pirydynonu. Jest wysoce skuteczny w leczeniu różnego rodzaju zakażeń grzybiczych. Działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie oraz przeciwgrzybiczo zarówno na dermatofity, jak i pleśnie oraz drożdżaki. Przenika do tkanki przez naskórek i gruczoły łojowe. Zaletą cyklopiroksu jest niewchodzenie z innymi lekami w interakcje.

Czy dieta ma wpływ na leczenie?

Choć sama dieta nie wyleczy grzybicy, może stworzyć warunki, które utrudnią grzybom rozwój. Grzyby żywią się cukrami prostymi, dlatego podczas kuracji zaleca się ograniczenie słodyczy, słodkich napojów oraz produktów z białej mąki. Warto natomiast wzbogacić jadłospis o produkty wspierające odporność oraz te o naturalnym działaniu grzybobójczym (np. kiszonki, czosnek, oleje roślinne bogate w kwasy Omega-3), co wspomoże organizm w walce z infekcją od wewnątrz.

Ile trwa leczenie?

Ile trwa leczenie grzybicy paznokci? To jedno z najczęściej zadawanych pytań, a odpowiedź nie jest prosta, ponieważ czas trwania terapii zależy od wielu czynników, takich jak:

• Stopień zaawansowania infekcji – im bardziej rozległa i głęboka grzybica, tym dłużej trwa leczenie.
• Rodzaj grzyba – niektóre gatunki grzybów są bardziej oporne na leczenie niż inne.
• Lokalizacja – grzybica paznokci u stóp zazwyczaj leczy się dłużej niż u rąk, ze względu na wolniejszy wzrost paznokci u nóg.
• Rodzaj zastosowanej terapii – leczenie miejscowe może trwać dłużej niż terapia doustna lub łączona.
• Indywidualne tempo wzrostu paznokci – leczenie uważa się za zakończone, gdy cały zmieniony chorobowo paznokieć zostanie zastąpiony przez zdrową płytkę. Dobrze zatem wiedzieć jak szybko rosną paznokcie.

 

Zazwyczaj leczenie grzybicy paznokci u rąk trwa od 3 do 6 miesięcy, natomiast leczenie grzybicy paznokci u stóp może trwać od 6 do 12 miesięcy, a nawet dłużej. Należy pamiętać, że leczenie musi być kontynuowane do momentu całkowitego odrośnięcia zdrowego paznokcia, co jest dowodem na eliminację grzyba. Przedwczesne przerwanie terapii jest częstą przyczyną nawrotów. Aby  wyleczyć grzybicę paznokci skutecznie, niezbędna jest cierpliwość i konsekwencja w stosowaniu zaleconych preparatów.

Domowe sposoby na grzybicę – fakty i mity

Wiele osób, poszukując odpowiedzi na pytanie "jak pozbyć się grzybicy paznokci", natrafia na różnego rodzaju domowe sposoby. Ważne jest, aby rozróżniać fakty od mitów i pamiętać, że domowe metody rzadko są wystarczające do wyleczenia rozwiniętej infekcji grzybiczej.

Fakty (jako wsparcie terapii lub w bardzo wczesnym stadium):

• Olejek z drzewa herbacianego – posiada właściwości antyseptyczne i przeciwgrzybicze. Może być stosowany jako dodatek do kąpieli stóp lub bezpośrednio na paznokieć, ale nie zastąpi leków.
• Ocet jabłkowy – kwasowe środowisko może hamować rozwój niektórych grzybów. Kąpiele stóp w rozcieńczonym occie mogą przynieść ulgę i wspomóc leczenie, ale nie są samodzielnym lekiem.
• Sól Epsom – kąpiele z solą Epsom pomagają zmiękczyć paznokcie i skórę, co może ułatwić przenikanie leków.

Mity i metody niewystarczające/potencjalnie szkodliwe:

• Soda oczyszczona – choć tworzy środowisko alkaliczne, które teoretycznie może być niekorzystne dla grzybów, brakuje dowodów na jej skuteczność w leczeniu grzybicy paznokci. Może wysuszać skórę.
• Czosnek – posiada właściwości przeciwgrzybicze, ale stosowanie go bezpośrednio na paznokcie może podrażniać skórę, a jego skuteczność w penetracji płytki paznokcia jest wątpliwa.
• Woda utleniona – nie jest skuteczna w walce z grzybicą paznokci.
• Płyny do płukania ust – niektóre płyny zawierają składniki antyseptyczne, ale ich stężenie jest zbyt niskie, aby skutecznie zwalczyć infekcję grzybiczą w paznokciu.

 

Profilaktyka grzybicy paznokci

Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia paznokci warto przestrzegać kilku zasad:

• Dbanie o higienę dłoni oraz stóp – niezwykle ważne jest codzienne dwukrotne mycie nóg oraz częste mycie rąk przy użyciu mydła, a następnie porządne ich osuszanie ze zwróceniem uwagi na zagłębienia między palcami. Korzystajmy z tarki, nie z pumeksu, który ciężko utrzymać w czystości.
• Dbanie o ręczniki kąpielowe oraz bieliznę – dokładnie je suszmy oraz pierzemy w wysokiej temperaturze. Zmieniajmy codziennie skarpetki. Nie pożyczajmy ręczników i bielizny od innych.
• Skuteczna dezynfekcja obuwia – wyleczenie paznokci to połowa sukcesu, drugą jest uniknięcie ponownego zakażenia od własnych butów. Warto regularnie stosować preparaty grzybobójcze do obuwia (spraye z nanosrebrem) lub skorzystać z usługi ozonowania butów, dostępnej w gabinetach podologicznych i niektórych zakładach szewskich. Ozon skutecznie niszczy zarodniki grzybów, które mogą przetrwać w wkładkach nawet kilka miesięcy.
• Wybór odpowiednich butów – zrezygnujmy z ciasnego, nieprzewiewnego obuwia.
• Do butów nośmy skarpetki lub rajstopy – gdy przymierzamy buty w sklepie, zawsze prośmy o tzw. stópki, czyli cienkie skarpetki. Nie pożyczajmy butów. Nośmy klapki podczas korzystania z saun, basenów, siłowni – nie wchodźmy boso pod prysznic.
• Korzystanie ze sprawdzonych salonów urody – gdy chcemy wykonać manicure lub pedicure upewnijmy się czy sprzęt do jego wykonania jest odpowiednio wysterylizowany.

 

Pytania i odpowiedzi

Czy grzybicą paznokci można zarazić się przez lakier do paznokci?

Tak, jeśli korzystasz z lakieru w salonie kosmetycznym, gdzie pędzelek miał kontakt z zakażoną płytką innej osoby, istnieje ryzyko przeniesienia zarodników grzybów. Warto wybierać salony dbające o sterylizację lub przynosić własne lakiery.

Czy trzeba wyrzucić buty po wyleczeniu grzybicy?

Nie jest to konieczne, ale zalecane jest ich dokładne zdezynfekowanie specjalistycznymi preparatami grzybobójczymi. Grzyby mogą przetrwać w obuwiu przez długi czas, co stanowi częstą przyczynę nawrotów infekcji.

Czy grzybica paznokci sama zniknie?

Nie. Grzybica paznokci jest chorobą infekcyjną, która nie ustępuje samoistnie. Bez wdrożenia odpowiedniego leczenia (miejscowego lub ogólnego) stan paznokci będzie się pogarszał, prowadząc do ich całkowitego zniszczenia.

Czy podczas leczenia grzybicy można malować paznokcie lub robić hybrydę?

Zdecydowanie odradza się wykonywanie manicure hybrydowego czy żelowego na chorobowo zmienionej płytce. Stylizacja "zamyka" wilgoć pod lakierem, tworząc idealne cieplarniane warunki do namnażania się grzybów, co może drastycznie pogorszyć stan paznokcia. Ponadto, większość lakierów leczniczych wymaga nakładania bezpośrednio na czystą płytkę. Dostępne są jednak na rynku specjalistyczne lakiery oddychające, które w pewnych etapach leczenia mogą być dopuszczone przez dermatologa.

 

Powiązane artykuły:

Badanie mykologiczne – czym jest? Rodzaje >>
Lakier na grzybicę paznokci - czy pomaga? Kiedy efekty? >>
6 zasad zapobiegania grzybicy paznokci >>

 

Bibliografia

1. „Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową” Stefania Jabłońska, Sławomir Majewski
2. „Leczenie chorób skóry” red. Andrzej-Kaszuba
3. „Leczenie chorób skóry i chorób przenoszonych drogą płciową” red. Jacek Szepietowski i Adam Reich
4. “Fungal nail disease (Onychomycosis); Challenges and solutions” M. Suchitra Shenoy, M. Manjunath Shenoy, w: Archives of Medicine and Health Sciences / Jan-Jun 2014 / Vol 2 | Issue 1
5. „Guidelines for treatment of onychomycosis” D.T. Roberts, W.D. Taylor and J. Boyle, w: British Journal of Dermatology 2003; 148: 402–410.
6. Leczenie powierzchownych zakażeń grzybiczych – rekomendacje ekspertów Sekcji Mikologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Romuald Maleszka, Zygmunt Adamski , Jacek Szepietowski , Eugeniusz Baran, Przegląd Dermatologiczny 2015, 102, 305–315
7. „Grzybica paznokci” Jacek Szepietowski, Anna Franczuk w: Nowa Medycyna 1/2001

 

PIR/2026/80