Cyklopiroks: doświadczenia własne – Olsztyn

Właściwości przeciwgrzybicze cyklopiroksu po raz pierwszy opisano w 1973 r., do lecznictwa został wprowadzony już po 2 latach, a kilkanaście lat później FDA zarejestrowała go do leczenia grzybic powierzchownych.
Rycina 1. 6-cykloheksyl-1-hydroksy-4-metyl-2(1H)-pyridon – sól etanolaminowa
cyklopiroks

Cyklopiroksolamina należy do hydroksypirydonów, jest związkiem o budowie pierścieniowej stosowanym jako sól etanoloaminowa. Ze względu na działanie przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne oraz przeciwzapalne cyklopiroks jest często wykorzystywany w lecznictwie dermatologicznym.

Działanie przeciwgrzybicze polega na znacznym obniżeniu aktywności polimerazy α-DNA oraz blokowaniu cyklu komórkowego drobnoustrojów we wczesnej fazie S lub na granicy faz G1/S. W konsekwencji preparat gromadzi się w dużych ilościach w komórkach grzybów, łączy nieodwracalnie z ich ścianami, organellami i strukturami komórkowymi (mitochondriami, rybosomami, mikrosomami). W mechanizmie zwiększania przepuszczalności błon komórkowych powoduje zaburzenia w transporcie niezbędnych substancji odżywczych (m.in. leucyny, jonów wapnia, fosforu, potasu) i w efekcie zahamowanie wzrostu, a następnie rozpad grzybów. Działa zarówno na proliferujące, jak i na przetrwalnikowe formy grzybów. Jego aktywność grzybobójcza w odniesieniu do mikrokonidii i blastosporów jest istotnie większa niż pochodnych azolowych.

Wspomniane właściwości przeciwbakteryjne odnoszą się do bakterii Gram-dodatnich oraz Gram-ujemnych. Spektrum działania cyklopiroksu obejmuje m.in.: Proteus spp., Pseudomonas spp., Propionibacterium acnes i Corynebacterium minutissimum. Lek ten ma silniejsze działanie przeciwbakteryjne od preparatów azolowych, co zyskuje szczególne znaczenie w leczeniu zakażeń mieszanych.

Bardzo istotne w praktyce przeciwzapalne działanie substancji wynika z hamowania kaskady kwasu arachidonowego w granulocytach wielojądrzastych. Rosen w swojej pracy udowodnił, że cyklopiroks ma lepszą aktywność przeciwzapalną niż hydrokortyzon 2–5%. Omówiony w piśmiennictwie silniejszy efekt przeciwzapalny niż terbinafina, preparaty azolowe czy hydrokortyzon potwierdzają także własne doświadczenia kliniczne autorów.

Dotychczas nie opisano interakcji cyklopiroksu z innymi lekami, a odnotowane działania niepożądane w postaci zaczerwienienia, pieczenia i świądu należą do rzadkości. Lek ten zalicza się do kategorii B, stąd też w przypadkach bezwzględnej konieczności leczenia kobiet w ciąży oraz matek karmiących jest on brany pod uwagę jako jeden z pierwszych.

CYKLOPIROKSOLAMINA W LECZNICTWIE DERMATOLOGICZNYM

W Klinice Dermatologii, Chorób Przenoszonych Drogą Płciową i Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie cyklopiroks jest szeroko stosowany. Wpływ na grzyby z rodzajów: Trichophyton, Epidermophyton, Microsporum, Candida i Malassezia pozwala na stosowanie preparatu w leczeniu grzybic skóry gładkiej, owłosionej, grzybicy paznokci, a także łupieżu pstrego (ryc. 2, 3). Niejednokrotnie zadowalający efekt zapewnia już samo leczenie miejscowe. Trzeba pamiętać, że zakażenia grzybicze często są umiejscowione w okolicach mało unaczynionych, do których lek trudno przenika, dlatego istotne jest dobranie odpowiedniej jego postaci w zależności od lokalizacji zakażenia. Cyklopiroksolamina łatwo i szybko przenika przez naskórek i mieszki włosowe do głębszych warstw skóry, a także przez płytki paznokciowe do łożyska paznokcia. Ponadto preparat ten jest niezbędnym elementem terapii skojarzonej, która polega na łączeniu leków przeciwgrzybiczych podawanych doustnie z aplikowanymi miejscowo. Takie postępowanie wspomagające w istotny sposób skraca czas trwania terapii rozległych i przewlekłych grzybic powierzchownych skóry oraz łojotokowego zapalenia skóry. Grzybice są schorzeniami bardzo często spotykanymi w codziennej praktyce dermatologicznej, a znajomość licznych preparatów przeciwgrzybiczych, którymi dysponuje współczesna medycyna, jest przydatna w niemal każdej specjalności lekarskiej. Należy pamiętać, iż rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia zakażenia grzybiczego zawsze powinno być poprzedzone zebraniem szczegółowego wywiadu od pacjenta, dokładnym badaniem klinicznym oraz diagnostyką mikologiczną. Rolę tej ostatniej podkreśla fakt, iż zakażenia grzybicze mogą niejednokrotnie przypominać zmiany chorobowe charakterystyczne dla innych dermatoz. Co więcej, ostatnio sugeruje się zwracanie uwagi na zjawisko zwane changing pattern, które polega na zmianie obrazów klinicznych wielu grzybic wywołanych przez dermatofity. Za przyczynę tej zmienności uznaje się wpływ środowiska, w szczególności czynników chemicznych, na same dermatofity. Wobec tego podejmowanie leczenia tylko na podstawie objawów klinicznych może doprowadzić do poważnego błędu w rozpoznaniu i zalecenia niewłaściwego postępowania. W celu uniknięcia wyników fałszywie dodatnich przed wykonaniem laboratoryjnych badań mikologicznych u pacjenta nie należy stosować leczenia przeciwgrzybiczego.

Grzybica paznokci

Cyklopiroks z dobrym skutkiem jest stosowany w terapii grzybicy paznokci zarówno w leczeniu podstawowym, jak i skojarzonym. W monoterapii wdraża się go, gdy zmiany nie dotyczą więcej niż trzech paznokci i nie przekraczają połowy powierzchni płytki (ryc. 4). Preparat stosuje się zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego w postaci lakieru, który aplikujemy 1–2 razy w tygodniu od 6 do 12 miesięcy. Po aplikacji preparatu w formie żelu można założyć opatrunek okluzyjny, który zwiększa penetrację leku przez płytkę paznokciową. W celu uniknięcia osłabienia efektu leczniczego w trakcie terapii nie należy jednocześnie stosować na paznokcie emalii kosmetycznych. W terapii skojarzonej leczenie miejscowe trwa tak długo jak ogólne, co wyraźnie poprawia jego efektywność. Cyklopiroks może być stosowany także w ramach prewencji nawrotów grzybicy.

Rycina 2. 13-letnia pacjentka z grzybicą powierzchowną skóry
13-letnia pacjentka z grzybicą powierzchowną skóry
Rycina 3. 9-letni chłopiec z grzybicą powierzchowną skóry
9-letni chłopiec z grzybicą powierzchowną skóry
Rycina 4. Grzybica paznokci u 45-letniej pacjentki
Grzybica paznokci u 45-letniej pacjentki
Rycina 5. Wyprzenia drożdżakowe u 44-letniej pacjentki
Wyprzenia drożdżakowe u 44-letniej pacjentk
Rycina 6A, B. Zmiany charakterystyczne dla łupieżu pstrego u 61-letniego pacjenta
 Zmiany charakterystyczne dla łupieżu pstrego u 61-letniego pacjenta

Grzybica stóp

W leczeniu grzybicy stóp cyklopiroks zalecany jest w formie żelu lub kremu, który pacjenci aplikują na skórę 2 razy dziennie przez miesiąc. W przypadku postaci złuszczającej, działanie leku możemy wspomóc, zalecając dodatkowe leczenie preparatami złuszczającymi, np. maścią z kwasem salicylowym czy mocznikiem.

Grzybica owłosionej skóry głowy

Zarówno w przypadku grzybicy drobnozarodnikowej, jak i grzybicy strzygącej skóry owłosionej leczenie ogólne jest postępowaniem z wyboru, a leki zewnętrzne stanowią uzupełnienie terapii przeciwgrzybiczej. W obrębie ognisk chorobowych konieczne są: depilacja włosów, stosowanie środków odkażających (np. na bazie spirytusu rezorcynowego 3%) oraz cyklopiroksu w maści lub kremie. Stosowanie szamponów zawierających cyklopiroks zalecane jest 2 razy w tygodniu. Leczenie prowadzi się do momentu uzyskania ujemnych wyników w świetle lampy Wooda, bezpośrednich badaniach mikroskopowych włosów i hodowli mikologicznej.

Grzybica pachwin

Ten rodzaj grzybicy w znakomitej większości dotyczy mężczyzn. Z uwagi na lokalizację zakażenia zmianom grzybiczym często towarzyszy nasilony stan zapalny. Celowość zastosowania cyklopiroksu, z uwagi na jego dodatkowe właściwości, opisano w międzynarodowym piśmiennictwie. Gupta i Plott zwrócili uwagę, że w leczeniu miejscowym przy nasilonym stanie zapalnym bardzo korzystne działanie ma cyklopiroks w kremie.

Drożdżyca wyprzeniowa fałdów skórnych

Zakażenie skóry grzybami z rodzaju Candida najczęściej występuje w postaci wyprzenia drożdżakowego fałdów skórnych. Zwykle zajęte są pachwiny i doły pachowe. W przypadku kobiet charakterystyczną lokalizacją jest okolica podpiersiowa (ryc. 5). W tym przypadku doskonale sprawdza się stosowanie cyklopiroksu w kremie 2 razy dziennie.

Łupież i łojotokowe zapalenie owłosionej skóry głowy

Mimo nieustannych badań i obserwacji klinicznych prowadzonych na całym świecie, nadal nie udało się ustalić dokładnych przyczyn i procesów prowadzących do powstania łupieżu oraz łojotokowego zapalenia skóry. Z całą pewnością na ich rozwój i przebieg wpływają liczne czynniki egzogenne i endogenne. Według wielu autorów jednym z czynników sprawczych łojotokowego zapalania skóry, podobnie jak i łupieżu, jest nadmierna kolonizacja drożdżaków Malassezia spp. Leczenie z wyboru łojotokowego zapalenia owłosionej skóry głowy i łupieżu to stosowanie cyklopiroksolaminy. Preparat dostępny jest w formie szamponu 1%. Szampony stosowane w terapii obu tych schorzeń powinny być systematycznie zastępowane preparatami z różnych grup, uniemożliwia to bowiem rozwój tachyfilaksji. Zalecane jest stosowanie szamponu 2 lub 3 razy w tygodniu przez blisko miesiąc. Spieniony szampon należy pozostawić na głowie przez 5 min, następnie spłukać i powtórzyć cykl mycia. Aby uzyskać zadowalający efekt terapeutyczny, konieczna jest współpraca pacjenta, który powinien stosować się do zaleceń oraz unikać czynników mogących zaostrzyć proces chorobowy (stresu, nieodpowiedniej diety, alkoholu).

Łupież pstry

Jako dobry przykład wykorzystywania cyklopiroksu w terapii wspomagającej może posłużyć leczenie łupieżu pstrego (ryc. 6A, B), w jego ramach oprócz terapii miejscowej zmian na skórze gładkiej zalecamy dodatkowo stosowanie szamponów zawierających właśnie cyklopiroksolaminę. Wynika to z faktu, iż skóra owłosiona głowy stanowi swoisty rezerwuar grzybów Malassezia furfur.

PODSUMOWANIE

Liczne badania przeprowadzone w wielu ośrodkach dowodzą wysokiej skuteczności cyklopiroksu w leczeniu grzybic oraz łojotokowego zapalenia skóry. Przed rozpoczęciem terapii wspomnianym preparatem zawsze należy zebrać dokładny wywiad. W przypadku podejrzenia infekcji grzybiczej lub braku pewności co do rozpoznania wskazana jest diagnostyka mikologiczna. Cyklopiroks to lek, który skutecznie i bezpiecznie możemy stosować zarówno w mono-, jak i w politerapii. Działając synergistycznie z innymi preparatami, poprawia on efektywność i skraca czas zalecanej terapii. W trakcie leczenia praktycznie nie obserwuje się niepożądanych działań ogólnych. Skutki uboczne, jak podrażnienie skóry, mają wyłącznie charakter miejscowy i wynikają przede wszystkim z działania podłoża.

Opracowanie merytoryczne: lek. Aleksandra Znajewska-Pander, lek. Małgorzata Orylska, prof. dr hab. n. med. Waldemar Placek
Bibliografia:
  1. Maleszka R., Adamski Z., Szepietowski J., Baran E.: Leczenie powierzchownych zakażeń grzybiczych – rekomendacje ekspertów Sekcji Mikologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Przegl. Dermatol. 2015; 102: 305-315.
  2. Maleszka R., Baran E.: Lecznictwo mikologiczne w końcu dwudziestego wieku. Mikol., Lek. 2000, 7: 47-55.
  3. Hasse-Cieślińska M., Deja M.: Nowoczesne leki stosowane w terapii dermatomikoz. Przew. Lek., 2004, 6: 70-77.
  4. Gupta A.K., Plott T.: Ciclopirox: a broad spectrum antifungal with antibacterial and anti-inflammatory properties. Int. J. Dermatol., 2004, 43(supl. 1): 3-8.
  5. Wcisło-Dziadecka D., Lis-Święty A., Trzmiel D.: Dandruff and seborrhoeic dermatitis of the scalp – pathogenesis, clinical picture and therapeutic aspects. Post. Dermatol. Alergol., 2007, 24(2): 59-6
PIROLAM LAKIER
80 MG/G
ZOBACZ WIĘCEJ Pirolam lakier
Lek OTC
PIROLAM 10 MG/G,
ŻEL NA SKÓRĘ
ZOBACZ WIĘCEJ Pirolam żel
Lek OTC
PIROLAM 10 MG/G,
ROZTWÓR NA SKÓRĘ
ZOBACZ WIĘCEJ Pirolam roztwór
Lek OTC
PIROLAM 10 MG/G,
zawiesina na skórę
ZOBACZ WIĘCEJ Pirolam zawiesina
Lek OTC

Zobacz także

Cyklopiroks: doświadczenia własne – Poznań
Cyklopiroks: doświadczenia własne – Poznań
CZYTAJ WIĘCEJ
Cyklopiroks: doświadczenia własne – Wrocław
Cyklopiroks: doświadczenia własne – Wrocław
CZYTAJ WIĘCEJ
Łojotokowe zapalenie skóry i Łupież
Łojotokowe zapalenie skóry i łupież to dwie bardzo zbliżone do siebie jednostki chorobowe...
CZYTAJ WIĘCEJ